Ինչ է մնացել Հայաստանից 2020 թվականի պատերազմի սկսվելուց վեց տարի անց

Այսօր՝ 2020 թվականին Արցախյան պատերազմի մեկնարկի վեցերորդ տարեդարձին, Հայաստանում քաղաքական պայքարի դիսկուրսը կենտրոնացած է Տիգրանաշենի, «անկլավների» հանձնման և 2022 թվականին գրավված 200 քառակուսի կիլոմետր հայկական հողերի անհույս վերադարձի հարցերի վրա։

2020 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Հայաստանի ընդհանուր փաստացի տարածքը կազմում էր 41,200 քառակուսի կիլոմետր։ Այս տարածքը վերահսկվում էր հայկական ուժերի կողմից, և նրանց օրինականությունը հաստատվել է բազմաթիվ միջազգային փաստաթղթերով և 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի «Արցախի և Հայաստանի վերամիավորման մասին» որոշմամբ, որը մինչ օրս արտացոլված է Հայաստանի Սահմանադրությունում։

Վեց տարի անց, ըստ Նիկոլ Փաշինյանի կրծքին գտնվող քարտեզի, Հայաստանի դե-յուրե տարածքը կազմում է 29,800 քառակուսի կիլոմետր, մինչդեռ փաստացի այն շատ ավելի փոքր է։ Քարվաճառի հանձնումը 2020 թվականին հանգեցրեց նրան, որ Ալիևը Սոթքը (Զոդը) ներառեց իր պետական ​​հանքարդյունաբերության զարգացման ծրագրում, մինչդեռ Քաշաթաղի հանձնումը հանգեցրեց նրան, որ Ջերմուկի բարձունքներում հայտնված լավ սնված ադրբեջանցիները պատրաստվում էին կրկին ճեղքել ճանապարհը դեպի Սիսիան: Հադրութի և կողքի շրջանների հանձնումը հանգեցրեց նրան, որ Բաքուն գրեթե կարողացավ Մեղրիով մուտք գործել Նախիջևան, և մինչ այժմ միայն ԱՄՆ-ի և Իրանի շնորհիվ չի կարողացել բռնակցել Հայաստանի հարավը։

Վեց տարի անց Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ հրաժարվելով Արցախից՝ Հայաստանը ձեռք է բերել ինքնիշխանություն: Սակայն այն փաստը, որ նույնիսկ հիմա, երբ «հաստատվել է խաղաղություն», քաղաքական դիսկուրսը պտտվում է Տիգրանաշենի հանձնման կամ պահելու շուրջ, այն փաստը, որ ադրբեջանցիները կանխել են Երասխում ամերիկյան գործարանի կառուցումը, իսկ ավելի վաղ պարզապես փակել են Գորիս-Կապան ճանապարհը, ենթադրում է, որ իրական ինքնիշխանությունը գոյություն է ունեցել այն ժամանակ, երբ հայ զինվորներն ու դիվանագետները հուսալիորեն պաշտպանել են Հայաստանի սահմանները:

Փաշինյանի կրծքին կպցրած անագե քարտեզը թույլ իրավական հիմք է մնացած Հայաստանը պաշտպանելու համար։ Այլ հիմքեր չկան. չնայած Մհեր Գրիգորյանը երեկ խոստացել էր շարունակել սահմանազատումը Ռուսաստանի գլխավոր շտաբի 1975-1978 թվականների քարտեզների հիման վրա, Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար Զուլֆուգարովը վերջերս հայտարարեց, որ Ալիևը մերժել է Երևանի, Մոսկվայի և Փարիզի խնդրանքները՝ 1975 թվականի քարտեզները որպես սահմանազատման հիմք ընդունելու վերաբերյալ։

Պուտինն ասում է, որ Հայաստանը սահմաններ չունի, ինչը նշանակում է, որ պաշտպանելու ոչինչ չկա։

2020 թվականին իր օրինական սահմաններից հրաժարվելով Հայաստանի կառավարությունը հուսահատորեն փնտրում է իրավական հիմքեր՝ պահպանելու այն պետության «ինքնիշխանությունը», որը վերջին վեց տարիների ընթացքում դենացիֆիկացվել է և վերածվել է ոչ թե հայերի, այլ ինչ-որ ենթադրական քաղաքացիների պետության։

2020 թվականի պատերազմը հնարավորություն էր վերականգնելու և վերջապես հաստատելու հայերի ազգային իրավունքները Հայկական լեռնաշխարհում, բայց հնարավորությունը բաց է թողնվել։