Ալվարդ Զաքարյան. Արցախում հայերի ցեղասպանության մասին խոսելը չի խրախուսվում, բայց դա մեզ չպետք է կանգնեցնի

Երեկ, COP17-ի շրջանակներում, Երևանում կայացած «Չկա կենսաբազմազանության պաշտպանություն առանց մարդու իրավունքների և արդարադատության» քաղաքացիական հասարակության նախաձեռնության ներկայացուցիչները նամակներ են հղել դիվանագիտական ​​առաքելություններին՝ կոչ անելով օգնել Արցախի բնիկ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության գործում, այդ թվում՝ վերադարձի իրավունքի: Նախաձեռնության անդամ Ալվարդ Զաքարյանի խոսքով՝ միջազգային հարթակները պետք է օգտագործվեն ոչ միայն շրջակա միջավայրի հետ կապված հարցեր քննարկելու, այլև ուշադրություն հրավիրելու արցախցի բռնի տեղահանված հայերի խնդիրների վրա։

Հասարակական գործիչ Ալվարդ Զաքարյանը պատասխանել է լրագրողների հարցերին։

— Ո՞րն է դեսպանատներին ուղղված կոչերի նպատակը։

— Մենք ցանկանում ենք, որ դիվանագիտական ​​առաքելությունների ներկայացուցիչները միջազգային հարթակներն օգտագործեն՝ Արցախի բնիկ ժողովրդի վերադարձի իրավունքը խթանելու և պաշտպանելու համար: Այս իրավունքը պետք է լինի նման միջազգային համաժողովների քննարկումների անբաժանելի մասը: Սակայն այս հարցը դեռևս թերգնահատված է թե՛ մեր կառավարության, թե՛ միջազգային կազմակերպությունների կողմից։

Ահա թե ինչու մենք նամակներ ենք ուղարկում դեսպանատներ՝ միջազգային հանրության ուշադրությունը գրավելու և ապահովելու համար, որ Արցախի ժողովրդի վերադարձի իրավունքը դառնա միջազգային քննարկման առարկա: Մենք էլի ենք նմանատիպ կոչեր հղել՝ տարբեր նախաձեռնությունների շրջանակներում։ Սա մեր երկրորդ նմանատիպ նախաձեռնությունն է COP17-ում: Առաջին նամակը մենք Շվեյցարիայի դեսպանատանը հանձնեցինք հոկտեմբերի 19-ին: Այժմ մենք մտադիր ենք այս կոչերը փոխանցել այլ դիվանագիտական ​​​​ներկայացուցչություններին։

— Դուք որևէ պատասխան ստացե՞լ եք շվեյցարական կողմից:

— Դեռ ոչ։ Սակայն Շվեյցարիան այն երկրներից մեկն է, որը տարբեր հանգամանքներում բարձրացրել է Արցախի հարցը։ Ավելին, երկիրը առաջ է քաշել խաղաղ կարգավորման հետ կապված նախաձեռնություններ։

Ցավոք, մեր կառավարությունը ոչ միայն չի աջակցում նման նախաձեռնություններին, այլև, ընդհակառակը, խոչընդոտում է դրանց առաջընթացը։ Այնուամենայնիվ, մենք շարունակում ենք գործել տարբեր նախաձեռնությունների շրջանակներում և կարծում ենք, որ պարտավոր ենք դա անել։ Մենք չենք կարող հաշտվել այն փաստի հետ, որ Արվախի հայ ժողովուրդը զրկված է իր պատմական հայրենիքում ապրելու հնարավորությունից։

Այսօր, այդ թվում՝ COP17-ում, շատ բան է խոսվում բնիկ ժողովուրդների մասին, բայց այն փաստը, որ Արցախի մոտ 150,000 բնիկներ կտրվել են իրենց հողից, բնական միջավայրից և սերունդների ընթացքում ձևավորված ավանդական կենսակերպից, համառորեն անտեսվում է։

Մենք կարծում ենք, որ Արցախի հետ կատարվածը ցեղասպանական քաղաքականության դրսևորում է և համոզված ենք, որ միջազգային հանրությունը պետք է ճանաչի այս խնդրի մասշտաբները։

Արցախի հարցը չպետք է անհետանա միջազգային կազմակերպությունների, քաղաքական և հասարակական գործիչների օրակարգերից։ Մենք կշարունակենք ապահովել, որ Արցախի ժողովրդի վերադարձի իրավունքը մնա միջազգային ուշադրության կենտրոնում։

— Ձեր կարծիքով, ի՞նչ պետք է արվի միջազգային հանրության ուշադրությունը Արցախի հարցի վրա հրավիրելու համար։

— Անհրաժեշտ է լայնորեն խոսել Արցախում տեղի ունեցածի մասին։ Մենք դա դիտարկում ենք որպես ցեղասպանություն և Ադրբեջանի կողմից տարիներ շարունակ իրականացված քաղաքականության շարունակություն։ Հատկապես կարևոր է խոսել վերջին տարիների իրադարձությունների՝ պատերազմի, իննամսյա շրջափակման և հետագա հայ բնակչության բռնի տեղահանության մասին։

Մենք կոչ ենք անում ոչ միայն միջազգային դիվանագետներին, այլև մեր հասարակական և քաղաքական գործիչներին, երբ խոսում են Արցախի մասին, տեղի ունեցածը բացահայտորեն անվանել ցեղասպանություն։ Դա անելիս նրանք պետք է հղում անեն միջազգային իրավական կոնկրետ գնահատականներին և որոշումներին, այլ ոչ թե խուսափեն բուն հարցից։

Մենք պետք է նախաձեռնող լինենք և անընդհատ բարձրացնենք այս հարցը, նույնիսկ եթե միշտ չէ, որ պատասխան ենք ստանում։ Հնարավոր է՝ Արցախում հայերի ցեղասպանության մասին խոսելն այսօր այդքան էլ պոպուլյար չէ, բայց դա չպետք է մեզ կանգնեցնի։

Յուրաքանչյուր ոք, ով գալիս է Հայաստան, պետք է իմանա, որ այստեղ ապրում են իրենց հայրենիքից բռնի տեղահանված արցախցիներ։ Նրանք ցանկանում են վերադառնալ Արցախ, և մենք մտադիր ենք անընդհատ հիշեցնել միջազգային հանրությանը նրանց վերադառնալու իրավունքի մասին։

— Երեկ ցուցարարներին խոչընդոտել են COP17 Կապույտ գոտի մտնել պաստառներով։ Կարծում եք՝ սա արվե՞լ է, որ միջազգային հանրության ներկայացուցիչներիը չտեսնե՞ն ձեր կարգախոսները։

– Ես կարծում եմ, որ սա պայմանավորված է Արցախի հարցը պատկերից դուրս թողնելու քաղաքականությամբ։ Մի շարք հասարակական կազմակերպություններ, այդ թվում՝ Արցախում գործող կազմակերպությունները, մերժումների են բախվել COP17-ում ցուցահանդեսային տարածք ստանալու փորձերի ժամանակ։

Սակայն սա չի նշանակում, որ մենք պետք է դադարենք խոսել առկա խնդիրների մասին։ Մենք չենք անցկացնում լայնածավալ բողոքի ակցիաներ, քանի որ հասկանում ենք, որ դրանք կարող են խանգարել մեզ։ Հետևաբար, ընտրում ենք նախաձեռնություններ, որոնք թույլ են տալիս մեզ ուշադրություն հրավիրել այս խնդիրների վրա, նույնիսկ փոքր մասշտաբով։

Մեզ անընդհատ ասում են, որ մենք ապրում ենք ժողովրդավարական երկրում։ Բայց թվում է, թե իշխանությունները փորձում են իրավիճակը ներկայացնել այնպես, կարծես Հայաստանում խնդիրներ չկան. կարծես բնապահպանական սպառնալիքներ չկան, հանրային մտահոգություն առաջացնող նախագծեր չեն մշակվում, և մարդու իրավունքներ չեն խախտվում։

Միակ լուծումը շարունակել բարձրաձայնել այս խնդիրների մասին և թույլ չտալ, որ դրանք անհետանան հանրային օրակարգից։

— Դուք արդեն մի քանի անգամ փորձել եք ձեր դիրքորոշումը փոխանցել միջազգային հանրությանը։ Արդյո՞ք բախվել եք իշխանությունների կողմից սպառնալիքների կամ ճնշման փորձերի։

— Մեր կոչերի հետ կապված ուղղակի սպառնալիքներ չեն եղել։ Հնարավոր է՝ իշխանությունները հասկանում են, որ նման գործողությունները կառաջացնեն հանրային զգալի դժգոհություն։

Այնուամենայնիվ, մենք անընդհատ բախվում ենք ոստիկանության ճնշմանը։ Երբ հավաքվում ենք որևէ վայրում, ոստիկանները մոտենում են մեզ և փորձում ճնշում գործադրել։

Նախորդ օրը մենք վիճաբանեցինք ոստիկանության հետ։ Մեր պաստառի վրա պատկերված էր թիթեռ, և մենք հարցրեցինք. կարո՞ղ է այդ պատկերն էլ է խոչընդոտել Հայաստանում խաղաղությանը, եթե մեզ թույլ չեն տալիս բացահայտորեն բարձրացնել կարևոր հարցեր։

Ես կարծում եմ, որ սա ներկայիս կառավարության կողմից մարդկանց վախեցնելու և քաղաքացիական ակտիվությունը ոստիկանության միջոցով սահմանափակելու քաղաքականության մի մասն է։

Պատահական չէ, որ բնապահպանական բողոքի ցույցերը նախկինում շատ ավելի մեծ էին, մինչդեռ այսօր մարդիկ վախենում են փողոց դուրս գալ։ Մենք տեսանք ակտիվիստների հետապնդումները ընտրություններից առաջ և հետո, և սա անխուսափելիորեն ազդում է հասարակության վրա։

Ես կարծում եմ, որ Արցախի բնակիչները նույնպես վախեցվում են, այդ թվում՝ բողոքի ցույցերին մասնակցելու դեպքում սոցիալական նպաստներից զրկվելու սպառնալիքներով։

Շատ ներքին տեղահանված անձինք մեծ դժվարություններ ունեն աշխատանք գտնելու և առօրյա գոյատևման մարտահրավերների առջև են կանգնած։ Նրանք պետք է ապահովեն սնունդ և այլ հիմնական կարիքներ։ Նման պայմաններում մարդիկ հաճախ չեն կարողանում մասնակցել բողոքի ցույցերին, այդ թվում՝ վախենալով կորցնել իրենց սոցիալական աջակցությունը։

Արդյունքում, արդեն իսկ ծայրահեղ խոցելի դիրքում գտնվող մարդիկ սահմանափակվում են իրենց տեսակետները բացահայտ արտահայտելու իրենց կարողությամբ։

Ալվարդ Գրիգորյան