ՄԻԵԴ-ը 44-օրյա պատերազմի գործով լսումներ չի անցկացրել. ի՞նչ է լինելու «խաղաղության պայմանագրի» ստորագրումից հետո
- 07:42 13.11.2026
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը 44-օրյա պատերազմի վերաբերյալ 4 միջպետական գանգատներից մեկով արդեն պետք է հրավիրած լիներ առաջին նիստը։ Բայց անհայտ պատճառներով այն ձգձգվում է, Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում ասում է միջազգային իրավական հարցերով ՀՀ ներկայացուցչի գրասենյակի նախկին ղեկավար Լիպարիտ Դրմեյանը։
2020թ–ի պատերամից հետո հայկական կողմը 4 միջպետական գանգատ է ներկայացրել ընդդեմ Ադրբեջանի` 44-օրյա պատերազմի ընթացքում, դրանից հետո ՀՀ սուվերեն տարածքում տեղի ունեցած խախտումների վերաբերյալ և 2023թ–ի 2–օրյա պատերազմի ու Արցախի տեղահանության վերաբերյալ։
«Քանի որ դատարանները որոշակի քաղաքական պրոցեսների հետևում են, միգուցե սա նաև կապված է տեղի ունեցող պրոցեսների հետ։ Խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումը, ստորագրման գործընթացը իրենց ազդեցությունը թողնում են դատական պրոցեսների վրա ևս»,– ասում է Դրմեյանը։
Նա հիշեցնում է, որ 1 միջպետական գանգատ Հայաստանը ներկայացրել է ընդդեմ Թուրքիայի` 44-օրյա պատերազմի ընթացքում, որից հետո հայցը լրացվել է, գանգատն ամբողջացվել։
2 գանգատ էլ ՄԻԵԴ–ում Ադրբեջանն ունի ՀՀ–ի դեմ։
Հայաստանն ու Ադրբեջանը ներկայացրել են մեկական հայելային հայցեր, որոնք այս տարիների ընթացքում պարբերաբար լրացվել են նոր փաստերով։ Եվս 2 արբիտրաժային վեճ էլ ընդդեմ Հայաստանի Ադրբեջանը ներկայացրել է Հաագայի մշտական միջնորդ դատարան. մեկը` էներգետիկ ռեսուրսների և էլեկտրաէներգիայի արտադրության, մյուսը` ԼՂ–ում ու հարակից շրջաններում շրջակա միջավայրին ու կենսաբազմազանությանը, իբր, հասրած վնասի հարցով։
Միջպետական հայցերին զուգահեռ Հայաստանից ՄԻԵԴ են ներկայացվել տասնյակ ու նույնիսկ հարյուրավոր անհատական գանգատներ` պատերազմական տարբեր հանցագործությունների, մարդու իրավունքների խախտման փաստերով` անհատ անձանց և իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից։
Դրեմյանը հիշեցնում է, որ անհատական գանգատները ֆորմալ առումով քննվում են միջպետական հայցերից առանձին, բայց սովորաբար Եվրոպական դատարանը նախ լուծում է միջպետական գանգատը, ձևավորում է իր դիրքորոշումը կոնկրետ խնդրի վերաբերյալ, ապա դրանից հետո շատ արագ և կարճ ժամկետում անդրադառնում է անհատական գանգատներին։
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև նախաստորագրված խաղաղության փաստաթղթում կա դրույթ` միջազգային ատյաններից «հայցերի փոխադարձ հետկանչի» կամ «ցանկացած այլ ձևով այդ վեճերը լուծելու մասին»։
Նրա համոզմամբ, եթե անգամ պայմանագիրը ստորագրվի, Հայաստանը պետք է ընտրի միջազգային դատարաններում գործող հաշտեցման ընթացակարգը։
Մյուս կողմից, հայցերը հետ կանչելու տարբերակը, նրա գնահատմամբ, վնասելու է նաև անհատական հայցերի քննության ընթացքին։ Դրանք թեև միջպետական հայցերից առանձին են, բայց միջպետական հացերից հրաժարվելու դեպքում հայցի ժամկետի բացթողնման հարցեր կարող են առաջանալ։
2025թ–ի օգոստոսին Վաշինգտոնում նախաստորագրվեց «Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագիրը։
Փաստաթղթում նշված է, որ համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում կողմերը հետ կկանչեն, կչեղարկեն կամ այլ կերպ կլուծեն միջազգային իրավական հարթակներում ներկայացված միջպետական հայցերը, գանգատները, բողոքները, առարկությունները, վարույթները և վեճերը։
Փաստաթղթում նշված է, որ համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում կողմերը հետ կկանչեն, կչեղարկեն կամ այլ կերպ կլուծեն միջազգային իրավական հարթակներում ներկայացված միջպետական հայցերը, գանգատները, բողոքները, առարկությունները, վարույթները և վեճերը։