Այսօր մետրոյում տեղի ունեցած միջադեպից հետո, երբ Նիկոլ Փաշինյանը ծայրահեղ անհարգալից և վիրավորական արտահայտություններ արեց արցախցիների հասցեին, նա ստիպված եղավ անձամբ ներողություն խնդրել Արմինե Մոսիյանից՝ Արցախի զոհված հերոս Մերուժան Մոսիյանի դստերից։

«Ուզում եմ ներողություն խնդրել, որ չխոսեցի այնպես, ինչպես պետք է խոսեի… Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստան տեղափոխված հարգելի և սիրելի քաղաքացու հետ բուռն զրույցի համար։ Իմ որոշ գործընկերների արձագանքներից և քննադատությունից հասկացա, որ իմ ասած ամեն ինչ այնպես չէր, ինչպես պետք է լիներ», – ասաց Փաշինյանը ուղիղ եթերում՝ ամփոփելով օրը։

Փաշինյանը նշեց, որ դեռևս չի կարողանում հանգիստ արձագանքել 2023 թվականի իրադարձություններին և դա ընդունում է որպես լուրջ սխալ։

«Հարգելի տիկին Մոսիիյան, ներողություն եմ խնդրում ձեզանից և ձեր որդուց մեր հույզերի համար և հուսով եմ, որ մենք հնարավորություն կունենանք հանդիպելու և ամեն ինչ հանգիստ քննարկելու… Չնայած գիտեմ, որ դուք կմերժեք սա (առաջարկը) և նույնիսկ մի քանի կոպիտ խոսք կասեք, ես դա ընդունում եմ։ Բայց եթե հանկարծ որոշեք, որ արժե ամեն ինչ հանգիստ և առանց հույզերի քննարկել, իմացեք, որ ես պատրաստ եմ», – ասաց վարչապետը։

Փաշինյանը ներողություն խնդրեց զրույցի տոնայնության համար, սակայն այդպես էլ չպատասխանեց երիտասարդ արցախցու ամենակարևոր հարցերին։

Իսկ Արմինե Մոսիյանն ասաց, որ արցախցիները Հայաստանի քաղաքացիներ են, որ նրանք ունեն նույն կապույտ անձնագրերը, ինչ մյուս բոլոր ՀՀ քաղաքացիները, այլ ոչ թե «ճանապարհորդական փաստաթղթեր», ինչպես պնդում է կառավարությունը։ Նա ասաց, որ Հայաստանի քարտեզը 30,000 քառակուսի կիլոմետր չէ, որ Հայաստանը նրա մեծ հայրենիքն է, բայց իր որդին ուզում է իր սեփական տունը, իր սեփական սենյակը և իրական Հայաստանի քարտեզի իր սեփական մասը։

Արմինե Մոսիյանի հայտարարության միայն մի մասն է տարածվել լրատվամիջոցներում և սոցիալական ցանցերում, ինչը թույլ է տվել, որ միջադեպը ներկայացնեն միայն հուզական համատեքստում։ Սակայն խոսակցության հիմնական մասը, որը վերաբերում էր արցախցիների քաղաքացիությանը, միտումնավոր թաքցվել է։

Նիկոլ Փաշինյանի «ներողությունը» չի պատասխանում այն ​​հարցին, թե ի՞նչ իրավունքով են 150,000 ՀՀ քաղաքացիներ 2023-ի հոկտեմբերին զրկվել իրենց հիմնարար քաղաքացիական իրավունքներից։ Եվ ինչի՞ հիման վրա է Փաշինյանը խոսում «Խորհրդային Հայաստանի» քարտեզի մասին, եթե Անկախության հռչակագրում և Հայաստանի Սահմանադրությունում հղում է արվում Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման վերաբերյալ 1989 թվականի որոշմանը։

Չնայած Հայաստանում ընտրարշավը դեռևս օրենքով չի սկսվել, գլխավոր գործող անձինք արդեն գնացել են դեպի ժողովուրդ։ Հին քարոզչական զրահը, որը պետք է ամբողջությամբ ջնջեր Արցախի հարցը և պաշտպաներ քաղաքական գործիչներին դժվար հարցերից, պարզվեց, որ թղթե է։ Քարոզարշավի մասնակիցները, ոզնիների պես, ստիպված են բացել իրենց անպաշտպան որովայնները և կրել հարվածների ողջ ծանրությունը։

Փաշինյանին ամենուրեք հարցեր են տալիս Արցախի մասին, բայց դա միշտ չէ, որ հայտնվում է տեսախցիկի առջև։ Սակայն երեկ Չարենցավանում ԱԺԲ-ի լրագրող Արմինե Սաղոյանը ոչ թե հարց տվեց Փաշինյանին, այլև պնդեց, որ Արցախը Հայաստան է, և որ Փաշինյանը ծախել և դավաճանել է Արցախինև արցախցիներին։

Այսօր Նիկոլ Փաշինյանը մետրոյում բառացիորեն գոռաց արցախցի մի կնոջ վրա, երբ նա չընդունեց Խորհրդային Հայաստանի անագե քարտեզը, որն փորձում էր նվիրել Փաշինյանը։

«Մենք ամեն ինչ արել ենք, որ դուք Ղարաբաղում ապրեք, և 2023 թվականին այդ դուք էիք, որ մեղադրում էիք ինձ, որ սահմանները փակել են, որ Ղարաբաղից ժողովուրդը չգա Հայաստան, և ինձնից պահանջում էիք, որ սահմանները բացեն և ասում էիք, որ հատուկ փակել է, որ Ղարաբաղից ժողովուրդը չգնա։ Հիմա եկել եք այստեղ, ասում եք՝ վայ, բա մենք ուզում էինք վերադառնայինք։ Բա մենք Հայաստանի քաղաքացիների աշխատած միլիարդներ ենք ծախսել, որ դուք այնտեղ մնաք, բա ինչի՞ց չեք մնացել։ Այս քարտեզի մասին ըտենց քամահրանքով չխոսաք։ Փախածներով չփորձեք ասել, որ ես Ղարաբաղ եմ տվել»,– բարձր տոնով ասել է Փաշինյանը։

Սա առաջին անգամը չէ, որ Փաշինյանի թիմը օգտագործում է այն թեզը, որ Արցախը ծախել են նրանք, ովքեր իշխանության են եկել 2023 թվականի օգոստոսին՝ Փաշինյանի հովանավորյալ Արայիկ Հարությունյանի հրաժարականից հետո: Եւ ոչ ոք չի հարցնում, թե ինչու են Ղարաբաղը «վաճառած» մարդիկ գտնվում Բաքվի բանտում, այլ ոչ թե թուրքական հանգստավայրերում։

Սակայն կա մեկ այլ թեզ, որը Փաշինյանի թիմը օգտագործում է որպես ալիբի. ընդդիմությունը ցանկանում է վերսկսել ղարաբաղյան շարժումը, որը անխուսափելիորեն կհանգեցնի պատերազմի, որը տեղի կունենա  սեպտեմբերին՝ ակնհայտորեն, սահմանադրական հանրաքվեից անմիջապես հետո։

Մինչդեռ, ոչ մի ընդդիմադիր ուժ դեռևս չի հայտարարել ղարաբաղյան շարժումը շարունակելու իր մտադրության մասին։

Վերադարձը Արցախ հեշտ չի լինի, բայց քրտնաջան աշխատանքով այս հարցը կարող է լուծվել: Սա հայտարարել է Ռոբերտ Քոչարյանը, որը նույնպես ստիպված է պատասխանել ընտրողների հարցերին: «Մենք հիմա խոսում ենք վերադարձի իրավունքի միջազգային ճանաչման մասին: Ահա թե որտեղից պետք է սկսել», – ասել է նա։

Սա բոլորովին նման չէ Ղարաբաղյան շարժման վերսկսմանը, որը սկսվել է Միացումից։ Բոլորը մոռացել են Միացումի մասին, բացի Ալիևից. նա է պահանջում Հայաստանի Սահմանադրությունից հանել Միացումի մասին 1989 թվականի որոշման հղումը։ Մինչդեռ, Հայաստանում նախընտրում են խոսել անշառ «վերադարձի իրավունքի» մասին։

«Միասնության թևեր» կուսակցության առաջնորդ Արման Թաթոյանը դրան ավելացնում է նաև փոխհատուցման հարցը։

«Լեռնային Ղարաբաղում ավելի քան հարյուր հազար հայեր բռնի տեղահանվել են։ Ցանկացած խաղաղության համաձայնագիր, որը չի ներառում նրանց վերադարձի իրավունքի իրականացման մարդասիրական մեխանիզմ և արդար փոխհատուցում, թերի է։ Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել մարդկանց մոռանալու վրա», – գրել է Թաթոյանը իր քարոզարշավի թեզերում։

Ընդդիմադիր կուսակցությունների ներկայացուցիչները վստահեցնում են, որ իրենք մտադրություն չունեն վերակենդանացնելու «Ղարաբաղյան շարժումը»։ Թեկուզ անհասկանալի է, թե քաղաքական գործիչները ինչ են նկատի ունենում «ղարաբաղյան շարժում» ասելով, եթե ոչ «միացում»։

Եվ ինչպե՞ս են նրանք ընկալում արցախցիների կարգավիճակը Հայաստանում։ Ո՞վքեր են արցախցիները՝ սեպարատիստներ, որոնց Ադրբեջանը վտարվել է սեփական հողից, անշնորհակալ հայեր, որոնց Հայաստանի կառավարությունը ցանկանում էր թողնել անվտանգ Ղարաբաղում 2023 թվականին, բայց նրանք հեռացել են, թե՞ նրանք, ի վերջո, Հայաստանի քաղաքացիներ են՝ ստանդարտ կապույտ անձնագրերով, որոնք իրավականորեն պետք է պաշտպանված լինեն Հայաստանի Հանրապետության կողմից։

Օրինակ՝ Հայաստանի Հանրապետական ​​կուսակցության վարչության անդամ Հայկ Մամիջանյանը Երևանում Սկանդինավյան և Բալթյան երկրների նախարարների հետ հանդիպման ժամանակ բարձրացրել է Ղարաբաղից բռնի տեղահանված հայերի ընտրություններին մասնակցելու իրավունքի ապահովման հարցը։

Այս հարցը անմիջականորեն կապված է արցախցիների քաղաքացիության հարցի հետ, որը Հայաստանում մղվում է երկրորդ պլան։ Ոչ ոք չի բացատրում, թե ինչ իրավունքով են 100,000 մարդիկ, որոնք ունեն հայկական անձնագրեր (կոդ 070), զրկված են Հայաստանում ընտրություններին մասնակցելու իրավունքից։ Մինչև 2023 թվականը ասում էին, որ դուք գրանցված եք Արցախում և պետք է ընտրեք Արցախի ղեկավարներին։ Բայց հիմա բոլոր արցախցիները գրանցված են Հայաստանում, սակայն մեկ է՝ չեն կարող մասնակցել ընտրություններին։

Այս պահին արցախցիների քաղաքացիության հարցերը քննող տարբեր դատարաններում իրավիճակը գնահատում են տարբեր կերպ. որոշ տեղ ասում են, որ 070 կոդով ՀՀ անձնագիրը անվավեր է Հայաստանում, իսկ մյուսները այն անվանում են վավեր, բայց «ոչ ստանդարտ»։

Հայկական քաղաքական կուսակցությունները, որոնք արդեն բացել են փորիկները, ստիպված կլինեն պատասխանել այս հարցերին։ Իսկ նրանք, ովքեր իսկապես մտադիր են պաշտպանել Հայաստանի ինքնիշխանությունը և հայ ժողովրդի իրավունքները, պետք է սկսեն հենց այս պարզ հարցերից։ Սկանդալները, գոռոցները և վիրավորանքները չեն օգնի։

ՌԴ Պետդումայի պատգամավորները լիագումար նիստի ժամանակ առաջին ընթերցմամբ ընդունել են կառավարական օրինագիծը, որը լրացուցիչ պահանջներ է սահմանում Ռուսաստանում աշխատել ցանկացող աշխատանքային միգրանտների համար։ Այս մասին հայտնում է TASS-ը։

Փոփոխություններն առաջարկվում է կատարել «Ռուսաստանի Դաշնությունում օտարերկրյա քաղաքացիների իրավական կարգավիճակի մասին» օրենքում։ Նախաձեռնությունը նախատեսում է, որ աշխատանքային միգրանտները պետք է իրենց և Ռուսաստանում բնակվող ու իրենց խնամքին գտնվող ընտանիքի անդամների համար ապահովեն եկամուտ, որը պակաս չի լինի տարածաշրջանային գործակցով բազմապատկված կենսապահովման նվազագույն զամբյուղից։ Հակառակ դեպքում օտարերկրացիների արտոնագիրը կամ աշխատանքի թույլտվությունը չի երկարաձգվի, ինչից հետո նրանք պարտավոր կլինեն իրենց անչափահաս երեխաների հետ 15 օրվա ընթացքում լքել երկիրը։

Աշխատանքային միգրանտների եկամուտների մակարդակին կհետևեն լիազոր մարմինները։ Այսպես, ըստ օրինագծի, հարկային մարմինները ՆԳՆ-ին ավտոմատ կերպով տեղեկատվություն կփոխանցեն օտարերկրացի աշխատողի օրացուցային տարվա 3, 6, 9 և 12 ամիսների եկամուտների մասին։ Միգրանտներն իրենք ևս հաշվետու կլինեն իրենց եկամուտների համար. ՌԴ-ում բնակության մասին ՆԳՆ ներկայացվող ամենամյա ծանուցման հետ մեկտեղ նրանք պարտավոր կլինեն ներկայացնել նաև փաստաթղթերից մեկը՝ հաշվետու ժամանակաշրջանի եկամուտների տեղեկանք, հարկային հայտարարագրի պատճեն կամ ֆիզիկական անձանց եկամտահարկի վճարումը հավաստող փաստաթղթեր։

Նախաձեռնության հեղինակներն առաջարկում են նաև ընդլայնել ժամանակավոր կացության թույլտվությունը և կացության կարգավիճակը չեղարկելու հիմքերի ցանկը։ Մասնավորապես, դրանք կչեղարկվեն, եթե աշխատանքային միգրանտը տարվա ընթացքում աշխատել է 10 ամսից պակաս, կամ եթե նրա եկամուտները՝ ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամի հաշվարկով, ցածր են տարածաշրջանային կենսապահովման նվազագույն զամբյուղից։ Նմանատիպ միջոցներ կկիրառվեն նաև այն միգրանտների նկատմամբ, որոնք աշխատում են ֆիզիկական անձանց մոտ՝ կատարելով տնային գործեր կամ օգնելով անձնական հարցերում։ Այս օտարերկրացիների կացության կարգավիճակները նույնպես կչեղարկվեն, եթե տարվա ընթացքում նրանք նման ձևաչափով աշխատել են 10 ամսից պակաս, և եկամտահարկի ֆիքսված կանխավճարի մուծումը (իրենց և ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամի համար) հաստատված է 10 ամսից պակաս ժամանակահատվածի համար։

Բացի այդ, օրինագիծը նախատեսում է, որ աշխատանքային միգրանտների երեխաները կկարողանան ՌԴ-ում մնալ միայն իրենց ծնողի աշխատանքի թույլտվության գործողության ժամկետում, այն էլ՝ միայն այն դեպքում, եթե միգրանտը վճարի եկամտահարկի ֆիքսված կանխավճարը թե՛ իր, թե՛ յուրաքանչյուր երեխայի համար։ Ընդ որում, 18 տարին լրանալուց հետո միգրանտների երեխաները պետք է 30 օրվա ընթացքում լքեն Ռուսաստանը կամ նշված ժամկետում դիմեն արտոնագիր ստանալու համար։

Օրինագծով առաջարկվում է նաև հստակեցնել այն աշխատանքային միգրանտների աշխատավարձերի նվազագույն շեմերը, որոնք իրենց փորձի, հմտությունների կամ ձեռքբերումների հիման վրա համարվում են բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ։ Գործող օրենսդրությամբ նման աշխատողները բաժանվում են մի քանի խմբերի, որոնցից յուրաքանչյուրի համար սահմանված է նվազագույն թույլատրելի աշխատավարձի իր չափը։ Փաստաթղթի հեղինակներն առաջարկում են թողնել միայն երկու խումբ։

Նախատեսվում է, որ առաջին խմբում կընդգրկվեն այն բարձր որակավորում ունեցող մասնագետները, որոնք ներգրավված են նորարարական գիտատեխնոլոգիական կենտրոնների ստեղծման ու գործունեության մեջ, բուհերի և պետական գիտական ակադեմիաների գիտաշխատողներ կամ դասախոսներ են, ՏՏ ոլորտի կամ տնտեսական հատուկ գոտիների ռեզիդենտ ընկերությունների աշխատակիցներ են։ Այս խմբում կներառվեն նաև միջազգային բժշկական կլաստերի տարածքում գործող բժշկական, մանկավարժական կամ գիտական աշխատողները, «Սկոլկովոյի», «Սիրիուս» դաշնային տարածքի, ինչպես նաև Ղրիմում և Սևաստոպոլում գործող ընկերությունների աշխատակիցները։ Նման մասնագետների աշխատավարձի նվազագույն շեմը կսահմանվի 358,5 հազար ռուբլի։

Երկրորդ խմբին առաջարկվում է դասել բարձր որակավորում ունեցող մնացած բոլոր մասնագետներին։ Ըստ օրինագծի՝ նրանց աշխատավարձը պետք է կազմի առնվազն 717 հազար ռուբլի։ Ընդ որում, փաստաթղթում շեշտվում է, որ բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների աշխատավարձերը պետք է ամեն տարի ինդեքսավորվեն՝ տվյալ ընկերության աշխատակիցների աշխատավարձերի աճի տեմպերին համապատասխան ձևով։

Եթե Պետդուման ընդունի օրենքը և այն հետագայում ստորագրվի ՌԴ նախագահի կողմից, փաստաթուղթն ուժի մեջ կմտնի 2027 թվականի հունվարի 1-ից։ Սակայն որոշ դրույթների համար առաջարկվում է սահմանել ուժի մեջ մտնելու հատուկ ժամկետներ։ Այսպես, այն նորմը, որով հարկային մարմինները ՆԳՆ-ին տեղեկություններ կփոխանցեն միգրանտների եկամուտների մասին, կգործի 2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ից, իսկ բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներին վերաբերող դրույթները՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից։