Եվրոպական դատարանի վճիռը՝ Արցախի հարցը փակված չէ

Հունիսի 22-ին Եվրոպայի խորհրդի Բաքվի գրասենյակի ղեկավար Պիտեր Զիխը կանչվել է Բաքվի ԱԳՆ։

Հանդիպման ընթացքում «հայտնվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից հունիսի 18-ին կայացրած որոշման դեմ ուղղված խիստ բողոք։ Ընդգծվել է, որ այս որոշումն անարդար է, կողմնակալ և հակասում է միջազգային իրավունքի դրույթներին»։

Նշվել է, որ ՄԻԵԴ-ի որոշման մեջ «ԼՂՀ» (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն) անվանման օգտագործումը որպես անկախ միավորի անվանում հակասում է միջազգային իրավունքին և դատական ​​ընթացակարգերին։

Նշվել է, որ «այնպիսի ձևակերպումները, ինչպիսիք են «Ադրբեջանի և «ԼՂՀ»-ի միջև շփման գիծը», ինչպես նաև Արցախի բանակի, պետական ​​մարմինների, գլխավոր դատախազի և օմբուդսմենի մասին հղումները, նախկին անօրինական անջատողական ռեժիմը օրինականացնելու փորձ են»։

Հիշենք, որ խոսքը վերաբերում է 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմի ժամանակ հայ զինվորների սպանության և գլխատման վերաբերյալ ՄԻԵԴ-ի վերջին որոշմանը: Եվրոպական դատարանը փաստացի ճանաչեց պատերազմական հանցագործությունների գոյությունը և 90,000 եվրո փոխհատուցում նշանակեց դաժանորեն սպանված հայ զինվորի հարազատներին։

Այնուամենայնիվ, Բաքուն, կարծես թե, չանհանգստացավ, որ հաստատվել է ռազմական հանցագործություն, և որ հայտնի է հանցագործի անունը, որը Ռամիլ Սաֆարովի՝ անմարդկայնության խորհրդանիշի հետ հպարտորեն սելֆի էր աանում: Բաքուն «շոկի մեջ էր» ՄԻԵԴ-ի կողմից «ԼՂՀ» տերմինի օգտագործումից և նրանից, որ դատարանը հղում է անում Արցախի պետական ​​մարմինների կողմից անցկացված հետաքննությանը և այն որպես հիմք է ընդունում։

Բաքվի և պաշտոնական Երևանի փորձերը՝ ձևացնել, թե Ղարաբաղը երբեք գոյություն չի ունեցել, որ չի ինքնորոշվել և այն 30 տարի ինքնուրույն չի որոշել իր ճակատագիրը, ձախողվում են: Հայաստանում գրեթե ամբողջ ընտրարշավն անցկացվել է Արցախի «նշանի» ներքո: Բաքուն պահանջում է, որ Հայաստանի Սահմանադրությունից հանվի Արցախի և ՀՀ-ի միավորման որոշման հղումը, հիմա էլ՝Եվրոպական դատարանն է ԼՂ-ը «ճանաչում»։

Հայ իրավաբանների և մարդու իրավունքների պաշտպանների տվյալներով, ՄԻԵԴ-ը շուտով կարող է որոշում կայացնել ևս 22 նմանատիպ գործերով, որոնք ընդգրկում են ոչ միայն 2016, այլև 2020 թվականը։

2023 թվականի դեկտեմբերին ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը միջանկյալ որոշում կայացրեց Արցախում էթնիկ զտումների հետ կապված գործի վերաբերյալ, որով Բաքում պարտավոր էր  ձեռնարկել անհապաղ միջոցներ, այդ թվում՝ թույլ տալով արցախցիներին մուտք գործել իրենց տներ և պաշտամունքի վայրեր։ Սակայն որոշումը չիրականացվեց։ Ընդհակառակը, արցախցիների լիակատար տեղահանությունից մեկուկես տարի անց այնտեղ մնացած վերջին 10-15 հայերը, որոնք հույս ունեին մարդկային վերաբերմունքի, ևս հեռացան։

ՄԻԵԴ-ի որոշումը ապացուցում է, որ Արցախյան հարցը «փակված» չէ, և ուժի կիրառումը, ռազմական հանցագործությունները, էթնիկ զտումները և ամբողջ հայ բնակչության տեղահանությունը չեն կարող ճանաչվել որպես Ադրբեջանի «տարածքային ամբողջականության լեգիտիմ վերականգնում»։ Այս որոշումը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպիսի վերաբերմունք կստանային հայերը, եթե նրանք մնային Արցախում 2023 թվականին։