Արցախցիները պետք է մտածեն ոչ միայն տուն գնելու, այլև կառուցելու մասին․ Վրեժ Խաչատրյան

Արցախից բռնի տեղահանված ընտանիքների բնակարանային ապահովման խնդիրը շարունակում է մնալ չլուծված, իսկ պետական աջակցության ծրագրի շրջանակում տրամադրվող հավաստագրերը ոչ բոլոր շահառուներին են հնարավորություն տալիս բնակարան ձեռք բերել։ Հատկապես մեկից երեք անդամ ունեցող ընտանիքների համար հավաստագրի գումարը հաճախ բավարար չէ անշարժ գույքի շուկայական գների պայմաններում։ Լրացուցիչ վարկի անհրաժեշտությունն էլ կարող է դժվարացնել բնակարան ձեռք բերելը՝ ընտանիքների վրա դնելով երկարաժամկետ ֆինանսական պարտավորություններ։

Նախկինում անդրադարձել ենք նաև արցախցիների համար մատչելի տների կառուցման հնարավորությանը՝ ներկայացնելով այդ տարբերակի առավելություններն ու սահմանափակումները։ Հոկտեմբերի 12-ին Ազգային ժողովում քննարկվել է Հայաստանի և Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի միջև ֆինանսական համաձայնագիրը՝ բնակարանային և հիփոթեքային շուկայի զարգացման նպատակով։ Նոր վարկային ծրագրի շրջանակում նախատեսվում է բնակարանով ապահովել շուրջ 6500 ընտանիքի։

Այս պայմաններում բնակարան ձեռք բերելու կամ սեփական տուն կառուցելու տարբերակները կարևոր են դառնում հատկապես այն ընտանիքների համար, որոնց հավաստագրի գումարը բավարար չէ շուկայական գներով բնակարան գնելու համար։

«Խաչատրյան Շին» ընկերության տնօրեն Վրեժ Խաչատրյանի հետ զրուցել ենք այն մասին, թե ինչ հնարավորություններ կարող է առաջարկել ընկերությունը արցախցիներին, ինչ գումարով կարելի է տուն կառուցել և ինչ պետք է հաշվի առնել հավաստագիրն օգտագործելիս։

Ի՞նչ տարբերակներ եք առաջարկում արցախցիներին, որոնք ցանկանում են պետական հավաստագրով բնակարան ձեռք բերել կամ տուն կառուցել։

Մենք առաջարկում ենք նաև տուն կառուցելու տարբերակը։ Եթե ընտանիքն ունի հողատարածք, կարող ենք քննարկել այդ հողի վրա տուն կառուցելու հնարավորությունը՝ հաշվի առնելով ընտանիքի ֆինանսական միջոցներն ու ծրագրի պայմանները։ Կարելի է դիտարկել նաև տարբեր մարզերում տուն ձեռք բերելու կամ կառուցելու տարբերակները։

Կոնկրետ պայմանները կախված են շահառուի հնարավորություններից, հողատարածքի առկայությունից, տան չափից և շինարարության համար նախատեսված բյուջեից։ Յուրաքանչյուր ընտանիքի դեպքում պետք է առանձին քննարկել, թե որ տարբերակն է իրատեսական։

Արցախցիները կարո՞ղ են հավաստագիրն օգտագործել հենց տուն կառուցելու համար։

Դա անհրաժեշտ է ճշտել պետական ծրագրի գործող պայմաններով։ Մինչև որևէ պայմանավորվածություն ձեռք բերելը պետք է հասկանալ՝ տվյալ շահառուն ինչ նպատակով կարող է օգտագործել հավաստագիրը, ինչ սահմանափակումներ կան և ինչ փաստաթղթեր են պահանջվում։ Մենք պատրաստ ենք քննարկել նման ծրագրով տուն կառուցելու հնարավորությունը, բայց վերջնական պայմանները պետք է համապատասխանեն ծրագրի կանոններին։

Որքա՞ն գումար կարող է պահանջվել տուն կառուցելու համար։

Օրինակ՝ կարելի է դիտարկել մոտ 70 քառակուսի մետր մակերեսով տուն՝ շուրջ 200 քառակուսի մետր հողատարածքով։ Այդպիսի տարբերակի արժեքը կարող է կազմել մոտ 23 միլիոն դրամ։ Սա օրինակելի հաշվարկ է, ոչ թե բոլոր դեպքերի համար հաստատված գին։ Վերջնական արժեքը կախված է հողատարածքից, շինարարական աշխատանքների ծավալից, նյութերից և տան պատրաստվածության աստիճանից։

Եթե ընտանիքը ցանկանում է ավելի մեծ հողատարածք կամ ավելի ընդարձակ տուն, գինն, իհարկե, կփոխվի։ Պետք է նաև հստակեցնել՝ պայմանավորված գնի մեջ ինչ աշխատանքներ են ներառված, և տունը շահառուին ինչ վիճակում է հանձնվելու։

Այս տարբերակը հատկապես ո՞ր ընտանիքների համար կարող է մատչելի լինել։

Պետք է հաշվի առնել, որ մեկ, երկու կամ երեք անդամ ունեցող ընտանիքների համար հավաստագրի գումարը ներկայիս անշարժ գույքի շուկայական գների պայմաններում հաճախ բավարար չէ բնակարան գնելու համար։ Եթե ընտանիքը ցանկանում է բնակարան ձեռք բերել, բայց հավաստագրի գումարը չի ծածկում դրա արժեքը, անհրաժեշտ է ունենալ սեփական խնայողություններ կամ լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ՝ տարբերությունը վճարելու համար։

Տուն կառուցելու տարբերակը կարող է որոշ ընտանիքների համար այլընտրանք լինել, սակայն այստեղ նույնպես պետք է նախապես հաշվարկել ամբողջ ծախսը և հասկանալ՝ ընտանիքն ինչ միջոցներ ունի։ Կարևոր է առաջարկել ոչ միայն ցանկալի, այլև տվյալ ընտանիքի հնարավորություններին համապատասխան տարբերակ։

Իսկ եթե հավաստագրի գումարը չի բավարարում, կարո՞ղ է ընտանիքը լրացուցիչ վարկ վերցնել։

Դա հնարավոր է քննարկել բանկի հետ։ Սակայն վարկի տրամադրումը, տոկոսադրույքը, մարման ժամկետը և մյուս պայմանները որոշում է բանկը։ Մենք չենք կարող երաշխավորել, որ կոնկրետ ընտանիքը վարկ կստանա կամ ինչ պայմաններով։

Կարևոր է նաև հաշվի առնել անշարժ գույքի գնահատման հարցը։ Օրինակ՝ եթե տունը վաճառվում է 36 միլիոն դրամով, բայց բանկը գնահատում է այն 32 միլիոն դրամ, այդ տարբերությունը կարող է լրացուցիչ ֆինանսավորման անհրաժեշտություն առաջացնել։ Նման դեպքերում գնորդը պետք է հասկանա՝ արդյոք կարող է սեփական միջոցներով լրացնել պակասող գումարը։

Ընկերությունն օգնո՞ւմ է շահառուներին բանկի հետ բանակցելու կամ անհրաժեշտ փաստաթղթերը պատրաստելու հարցում։

Կարող ենք մեր հնարավորությունների սահմաններում աջակցել՝ ներկայացնելով շինարարության տարբերակները, անհրաժեշտ ծախսերը և այն տեղեկությունները, որոնք կարող են օգտակար լինել բանկի հետ քննարկումների ընթացքում։ Բայց վարկի տրամադրման որոշումը բանկինն է։ Իրավական հարցերի կամ մասնագիտական իրավաբանական աջակցության անհրաժեշտության դեպքում շահառուն պետք է դիմի համապատասխան մասնագետի։

Մեր նպատակը ընտանիքին հասկանալի ներկայացնելն է, թե ինչ կարելի է կառուցել կամ ձեռք բերել իր ունեցած միջոցներով, և ինչ պայմաններ պետք է նախապես ճշտել։

Տուն կառուցելու համար պարտադի՞ր է, որ շահառուն արդեն հողատարածք ունենա։

Եթե խոսքը սեփական հողատարածքում տուն կառուցելու մասին է, ապա հողը պետք է լինի շահառուի տրամադրության տակ, և դրա իրավական կարգավիճակը պետք է համապատասխանի շինարարության պահանջներին։ Եթե հողատարածք չկա, պետք է առանձին քննարկել այն ձեռք բերելու հնարավորությունը և դրա արժեքը։

Հողատարածքի ձեռքբերման համար պետական աջակցության ծրագրով նախատեսված պայմաններն ու գումարային սահմանաչափերը պետք է ճշտել գործող կարգավորումներով։ Դրանք չի կարելի նույնացնել շինարարության արժեքի հետ, քանի որ հողի և տան ծախսերը տարբեր բաղադրիչներ են։

Ո՞ր մարզերում եք պատրաստ քննարկել տան կառուցման կամ ձեռքբերման տարբերակները։

Տարբերակներ կարելի է դիտարկել ոչ միայն Երևանում, այլև մարզերում։ Օրինակ՝ Աբովյանում, Չարենցավանում, Լոռու մարզում կամ Իջևանում։ Տեղանքը կարևոր է թե՛ հողի արժեքի, թե՛ շինարարության ընդհանուր ծախսի տեսանկյունից։

Յուրաքանչյուր ընտանիքի հետ պետք է հասկանալ՝ որտեղ է այն պատրաստ բնակվել, ինչպիսի բնակարանային պայմաններ է փնտրում և ինչ բյուջե ունի։ Դրանից հետո կարելի է առաջարկել համապատասխան տարբերակներ։

Ընտանիքները կարո՞ղ են ձեզ դիմել անհատական պայմաններով տուն կառուցելու համար։

Այո՛, պատրաստ ենք քննարկել անհատական առաջարկները։ Կարող ենք դիտարկել տան մակերեսը, հողատարածքը, շինարարության ծավալը և վճարման պայմանները։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է պայմանավորվել կանխավճարով՝ նախապես համաձայնեցնելով կողմերի պարտավորություններն ու աշխատանքի փուլերը։

Բայց մինչև պայմանագիր կնքելը կարևոր է հստակ ամրագրել տան վերջնական արժեքը, կատարվելիք աշխատանքները, վճարման ժամանակացույցը և հանձնման պայմանները։ Սա թույլ կտա ընտանիքին նախապես հասկանալ իր ֆինանսական պարտավորությունները։

Ի՞նչ խորհուրդ կտաք արցախցիներին, որոնք դեռ չեն կարողացել լուծել բնակարանային հարցը։

Կարևոր է չսահմանափակվել միայն բնակարան գնելու տարբերակով և ուսումնասիրել նաև տուն կառուցելու կամ մարզերում բնակարան ձեռք բերելու հնարավորությունները։ Միաժամանակ պետք է իրատեսորեն գնահատել սեփական ֆինանսական հնարավորությունները։

Եթե հավաստագրի գումարը բավարար չէ, անհրաժեշտ է նախապես հաշվարկել պակասող գումարը և հասկանալ՝ ինչ միջոցներով է այն հնարավոր լրացնել։ Վարկ վերցնելու դեպքում պետք է ուշադիր ուսումնասիրել դրա պայմաններն ու համոզվել, որ ընտանիքը կկարողանա կատարել հետագա վճարումները։ Մեր կողմից պատրաստ ենք քննարկել տարբերակները և առաջարկել այն լուծումները, որոնք համապատասխանում են շահառուների հնարավորություններին։

Արսեն Աղաջանյան