Գրեթե ինը ամիս է անցել Վաշինգտոնում Թրամփի ճանապարհի մասին հռչակագրի ստորագրումից, որը «նպատակ ունի կապել Ադրբեջանը իր Նախիջևանի էքսկլավի հետ», սակայն դեռևս պարզ չէ ճանապարհի երթուղին, Նախիջևանի կարգավիճակը կամ ԹՐԻՓՓ կառուցող «երրորդ կողմը»: Ամեն ինչ կախված է Իրանի պատերազմի արդյունքից։
Վերլուծաբանները վստահ էին, որ 2025 թվականի հունիսին Իրանի դեմ 12-օրյա պատերազմից հետո Թրամփի վարչակազմը անհրաժեշտ համարեց հայ-իրանական սահմանի “սեփականաշնորհումը”, որպեսզի ոչինչ չխանգարի Ադրբեջանին էքսպանսիա սկսել իրանական Ատրպատականի նկատմամբ, երբ այաթոլլաները տապալվեն և Իրանը սկսի փլուզվել: Սակայն 2026 թվականի մարտին Իրանի վրա հինգ-վեց շաբաթ տևած ինտենսիվ հարձակումները չկարողացան տապալել կառավարությունը կամ փլուզել Իրանը: Այսօր Պակիստանում սկսվում են Իրան-ԱՄՆ բանակցությունները, և դրանց արդյունքը դեռ անհասկանալի է։
Կախված Իրանում պատերազմի արդյունքից և Մերձավոր Արևելքում ստեղծված նոր իրավիճակից՝ կարող է ընտրվել TRIPP-ի «երրորդ կողմ»: Դա կարող է լինել Թուրքիան, Ռուսաստանը կամ Իրանը: Ղազախստանը նույնպես չի բացառվում:
ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը պարզաբանեց ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի TRIPP նախագծի վերաբերյալ հայտարարության մեջ «երրորդ գործընկերների» մասին հիշատակումը։
Ապրիլի 10-ին իր էստոնացի գործընկերոջ հետ համատեղ մամուլի ասուլիսում Երևանում Միրզոյանը հայտարարեց, որ չնայած անբարենպաստ, մեղմ ասած, համաշխարհային զարգացումներին, TRIPP նախագծի աշխատանքները շարունակվում են։ «Մենք հույս ունենք հնարավորինս շուտ սկսել շինարարությունը։ Այստեղ մեզ անհրաժեշտ կլինեն երրորդ գործընկերներ։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև համաձայնագիրը երկկողմանի է։ Սակայն շինարարության փուլում անհրաժեշտ կլինի երրորդ երկրների մասնակցությունը, հնարավոր է՝ նաև համակարգի կառավարման հարցերում», – բացատրեց արտաքին գործերի նախարարը։
Նախարարը հիշեցրեց, որ «Թրամփի ճանապարհ» նախագիծը մի ծայրում սկսվում է Ադրբեջանով, մյուս ծայրում ավարտվում Նախիջևանով, բայց դրա տրամաբանական շարունակությունը Երասխով կապն է հայկական երկաթուղիների և Կարս-Գյումրու միջոցով՝ թուրքական երկաթուղիների հետ։
Ինչպես տեսնում եք, Միրզոյանն այժմ Նախիջևանը բաժանում է Ադրբեջանից։
Նախիջևանի՝ 1921 թվականի Կարսի պայմանագրով Ադրբեջանին ժամանակավորապես զիջված հայկական հանրապետության կարգավիճակը մնում է անորոշ։ 2026 թվականի Իրանում պատերազմից մի քանի օր առաջ Ալիևը Նախիջևանի Սահմանադրությունից հանեց Կարսի պայմանագրի հղումը, իսկ Բաքու կատարած փետրվարյան այցի ժամանակ ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսը Նախիջևանը բազմիցս անվանեց «Ադրբեջանի անբաժանելի մաս»։ Մասնագետները սակայն նշում են, որ Վենսը այս հայտարարությունն արել է որպես Ալիևին «նախավճար»՝ Իրան հնարավոր ներխուժման և երկրի փլուզմանը նպաստելու գնի մի մասը։
Եթե Իրանը դիմադրի, Նախիջևանի հարցը կվերադառնա օրակարգ։
ՌԴ փոխվարչապետ Օվերչուկը նույնպես ակնարկել է այս մասին Փաշինյանի Մոսկվա կատարած այցից հետո ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում՝ հիշելով 1828 թվականի ռուս-պարսկական Թուրքմենչայի պայմանագիրը, որի համաձայն «Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունները Պարսկաստանից փոխանցվել են Ռուսաստանին»։ Հատկանշական է, որ Օվերչուկը չի հիշատակել 1921 թվականի Կարսի պայմանագրի մասին, թեկուզ այն ավելի “թարմ է”։
Նախիջևանը Ադրբեջանի մաս համարելու իրավական հիմքեր չկան, ինչը նշանակում է, որ Թրամփի ճանապարհի «իմաստը» արմատապես փոխվել է։
Երևանը հարցրել է Միացյալ Նահանգներին TRIPP-ի ապագայի մասին Մերձավոր Արևելքի նոր միջավայրում։
Թրամփի վարչակազմը շարունակում է հանձնառու մնալ «Թրամփի ուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) նախագծի իրականացմանը։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակը այս մասին հայտարարել է «Արմենպրես»-ի հարցմանը ի պատասխան։
ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակի խոսքով՝ Ադրբեջանը մուտք կունենա Նախիջևան, մինչդեռ Հայաստանը կօգտվի տարածաշրջանային կապերի բարելավումից, որը կբացահայտի Հարավային Կովկասի տնտեսական ներուժը՝ միաժամանակ պահպանելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը և իրավասությունը։
Բայց ի՞նչ կարգավիճակ կունենա Նախիջևանը։
