Ռուսաստանը փորձում է ազդել ոչ թե ընտրությունների, այլ Հայաստանի հետընտրական օրակարգի վրա, և հենց սա է «գլոբալ սպառնալիքը»։ Ռուսաստանը կարիք չունի միջամտելու ընտրություններին. նրան կբավարարի ցանկացած արդյունք։

Այնուամենայնիվ, եթե ներկայիս իշխող կուսակցությունը ստանա սահմանադրական մեծամասնություն, ընտրություններից որոշ ժամանակ անց պետք է անցկացվի սահմանադրական հանրաքվե, նաև կսկսվի «Ռուսաստանից անջատվելու» գործընթաց՝ առանց ԵՄ-ին միանալու։ Սա են ասում Հայաստանի իշխանությունները և ԵՄ ներկայացուցիչները։

Ռուսաստանը «առաջարկում է» անցկացնել հատուկ հանրաքվե, որտեղ հայ հանրությունը կորոշի՝ դուրս գա՞լ, թե՞ մնալ ԵԱՏՄ-ում։ Եթե հանրությունը քվեարկի ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու օգտին, Ռուսաստանը չի առարկի (Մոսկվան վաղուց փորձում է դուրս գալ 1921 թվականի ռուս-թուրքական Կարսի պայմանագրից՝ առանց Հայաստանին վերադարձնելու այն, ինչ Ռուսաստանը զիջել է Թուրքիային)։ Իսկ եթե հայերը քվեարկեն ԵԱՏՄ-ում մնալու օգտին, Ռուսաստանը և Հայաստանը կկարողանան պաշտոնականացնել իրենց միութենական հարաբերությունները։ Այսպես թե այնպես, Հայաստանը մնում է ռուս-թուրքական դաշինքի փաստացի արբանյակ։

Ռուսաստանը պարզաբանել է Հայաստանին Հարավկովկասյան երկաթուղու (ՀԿԵ) կոնցեսիայի վերաբերյալ իր բոլոր մտահոգությունները, այսօր ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության ԱՊՀ երկրների չորրորդ դեպարտամենտի տնօրեն Միխայիլ Կալուգինը։ Ռուսական կողմը մեծ ներուժ է տեսնում փոխշահավետ համագործակցության համար, որի բանալիներից մեկը ռուս մասնագետների կողմից հայկական երկաթուղային ցանցի գրագետ կառավարումն է։

Կալուգինի խոսքով՝ ամերիկյան «Թրամփի երթուղի» նախագծի ի հայտ գալուն նախորդել է Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան ձևաչափով երկու տարվա քրտնաջան աշխատանքը։ Ավելին, 2023 թվականին կողմերը մոտեցել են այսպես կոչված Մեղրիի երթուղու գործարկմանը, որը նախատեսված էր ոչ միայն Հայաստանի հարավով դեպի Նախիջևան տարանցիկ փոխադրումն ապահովելու, այլև, ըստ էության, Հայաստանի և Ադրբեջանի երկաթուղիները միացնելու համար, ասել է Կալուգինը։

Փաստորեն, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը խոստովանում է, որ ինչ-որ մեկը լուրջ խոչընդոտել է 2023 թվականին Ռուսաստանի վերահսկողության տակ «Մեղրիի միջանցքի» կառուցմանը։ Այդուհանդերձ, Իրան-ԱՄՆ հակամարտության ֆոնին, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը ամերիկյան TRIPP նախագծի գործարկման հեռանկարները համարում է մռայլ։

«Պետք է հաշվի առնել օբյեկտիվ գործոնների, որոնց շարքում են հայ-իրանական սահմանին ռուս սահմանապահների ներկայությունը, ադրբեջանական երկաթուղի հետ անխափան կապի համար ռուսական չափանիշներով երկաթուղային գիծ անցկացնելու անհրաժեշտությունը, «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ի կողմից հայկական երկաթուղային ցանցի կառավարման կոնցեսիան, որը գործում է մինչև 2038 թվականը, և Հայաստանի ընդգրկումը Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) միասնական մաքսային տարածքում», – ասաց Կալուգինը։

«Մենք Հայաստանի հիմնական առևտրատնտեսական գործընկերն ենք։ 2025 թվականի վերջին նրա արտաքին առևտրաշրջանառության 36%-ը մեր երկրի հետ էր (մինչդեռ ԵՄ-ի բաժինը կազմում է մոտ 10%)։ Գյուղատնտեսական արտադրանքի 98%-ը և թունդ ալկոհոլային խմիչքների 78%-ը գնում է ռուսական շուկա։ Արտաքին առևտրային գործարքների 98%-ը կատարվում է ազգային արժույթներով։ Հայաստանում մեկնարկել են տասնյակ ներքին բիզնես նախագծեր, որոնց ընդհանուր ներդրումային ծավալը կազմում է 4,2 միլիարդ դոլար», – նշեց դիվանագետը։

Կալուգինը նաև նշել է, որ Ռուսաստանը և Հայաստանը կապված են անվտանգության պարտավորություններով, մինչդեռ Եվրամիությունը Երևանին այս ոլորտում որևէ շոշափելի այլընտրանք չի առաջարկում։

Ռուս-հայաստանյան անվտանգության համաձայնագրերի շարքում Կալուգինը նշել է 1992 թվականի պայմանագիրը Թուրքիայի և Իրանի հետ սահմանները ռուս սահմանապահների կողմից պահպանելու մասին, 1995 թվականի պայմանագիրը ռազմական բազա տեղակայելու մասին և 1997 թվականի պայմանագիրը բարեկամության, համագործակցության և փոխօգնության մասին։

«Մենք կարծում ենք, որ մեր երկրների քաղաքացիները պետք է իմանան. Երևանի առաջխաղացումը այսպես կոչված եվրոպական ուղով որոշ պահի կարող է հանգեցնել ռուս-հայաստանյան հարաբերություններում համակարգային փոփոխությունների», – նշել է Կալուգինը։

«Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովից հետո հայտարարության մեջ նշվում է, ընդգծում եմ, 2.5 միլիարդ եվրոյի՝ Հայաստանում «հնարավոր ներդրումների» մասին։ Սա ճիշտ նույն գումարն է, որը ԵՄ-ն խոստացել էր մի քանի տարի առաջ, բայց այդ ժամանակից ի վեր չի կարողացել ապահովել։ Այլ կերպ ասած՝ եվրոպացիները փորձում են «վաճառել» մի բան, որը գոյություն չունի, և ոչ առաջին անգամ։ ՀՀ-ԵՄ հայտարարության մեջ նաև չի նկատվել Մեծամորի ատոմակայանը շահագործումից հանելու համատեղ ջանքերի կարևորությունը», – նշել է նա։

Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանը Հայաստանին առաջարկել է մեծ հզորության ատոմակայանի նախագիծ, որը կարող է բավարարել հանրապետության կարիքները «մոտակա մեկ դարի համար»։ Այն նաև կապահովի էլեկտրաէներգիայի ցածր սակագներ վերջնական սպառողների համար, նշել է Կալուգինը։

Բա։

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը լրջորեն քննարկում է Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների վերսկսման հնարավորությունը, հաղորդում է CNN-ը՝ հղում անելով աղբյուրներին։

Նրանց խոսքով՝ Թրամփը գնալով ավելի է հիասթափվում Թեհրանի կողմից պատերազմը դադարեցնելու բանակցությունների վարումից։ Սպիտակ տան որոշ օգնականներ նշել են, որ նա այժմ ավելի լուրջ է տրամադրված, քան վերջին շաբաթներին։

Թեհրանի վերջին առաջարկը, որը Թրամփը անվանել է «լիովին անընդունելի» և «հիմար», Սպիտակ տանը ստիպել է կասկածի տակ դնել իրանցիների պատրաստակամությունը լուրջ բանակցային դիրքորոշում ընդունելու հարցում։

Ամերիկացի երկու պաշտոնյաներ նշել են, որ Թրամփը հակված է Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների որևէ ձևի․ «Ազատություն» նախագծի վերսկսում՝ ԱՄՆ-ի ուղեկցող գործողություններ Հորմուզի նեղուցով և ռմբակոծությունների վերսկսում՝ հարվածելով այն թիրախների 25%-ին, որոնք ԱՄՆ զինված ուժերն արդեն նույնականացրել են, բայց դեռևս չեն հարվածել։

Իսրայելի կառավարությունը ցանկանում է, որ Թրամփը հրամայի հատուկ նշանակության ուժերի գործողություն սկսել՝ Իրանում հարստացված ուրանի պաշարները բռնագրավելու համար։

Պատերազմում հաջորդ քայլերը գնահատելիս Թրամփի կողմից դիտարկվող գործոններից մեկը այս շաբաթ Չինաստան կատարելիք նրա այցն է։

Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգները «այլընտրանք չունի», քան ընդունել Թեհրանի պայմանները։

Ղալիբաֆը հայտարարել է, որ երկրի զինված ուժերը պատրաստ են արդարացի պատասխան տալ ցանկացած ագրեսիայի։

X սոցիալական ցանցում գրառման մեջ Ղալիբաֆը ընդգծել է. «Սխալ ռազմավարությունը և սխալ որոշումները անխուսափելիորեն հանգեցնում են սխալ արդյունքների. ամբողջ աշխարհն արդեն գիտակցել է դա։ Մենք պատրաստ ենք բոլոր սցենարներին. նրանք կզարմանան»։

Atlantic Council-ի փորձագետները առաջարկում են ԱՄՆ վարչակազմիին Բաքվի հետ շատ արագ գործարք կնքել․ ԱՄՆ-ը չեղարկում է 907-րդ ուղղումը, Բաքուն ազատում է քաղբանտարկյալներին և հայ գերիներին, դա թույլ է տալիս Ալիևին  պահպանել իրեն ձեռնտու միակ բանակցողին՝ Փաշինյանին, Թրամփի հաշվին ևս մեկ հաղթանակ է գրանցվում ընտրություններից առաջ, ԱՄՆ-ը ստանում է Իրանի սահմանին երկու “դաշնակիցների”, հայերն են հասնում են գերիների ազատմանը, Փաշինյանն էլ բարեհաջող վերընտրվում է։ 

Այս “win-win” թվացող ծրագրում կա մի վատ կողմ․ 907-րդ ուղղման չեղարկումը։  907-րդ հոդվածն արգելում է ամերիկյան զենքի վաճառքը Ադրբեջանին։ Կոնգրեսն այս միջոցն ընդունել է 1992 թվականին՝ ի պատասխան Ղարաբաղում հայերի նկատմամբ Ադրբեջանի գործողությունների և Հայաստանի շրջափակման։  Այս ուղղումը չի չեղարկել, նույնիսկ երբ Ադրբեջանը խոսում էր իր տարածքի 20 տոկոսի օկուպացիայի մասին։ 2020-2023 թ․ Ադրբեջանը ամբողջովին հայաթափեց Արցախը, շարումակում է Հայաստանի շրջափակումը և հավակնում հայ-իրանական սահմանին։ Եւ այս ֆոնին 907-ի չեղարկումը կնշանակի Բաքվի կողմից գործած ցեղասպանության արդարացում և օրինականացում ԱՄՆ-ի կողմից։ 

Հայաստանի կառավարությունը չի պահանջում պահպանել 907-րդ ուղղումը։ Ինչ վերաբերում է հայկական Սփյուռքին, ապա, ըստ վերլուծաբանների, հայ գերիների ազատ արձակումը կարող է սփոփանք լինի դրա համար՝ 907-ի չեարկման դեպքում։ 

Բաքվում հիմնավորված կերպով Փաշինյանին համարում են պաշտոնական խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու իրենց լավագույն շանսը և կարող են հակված լինել անուղղակիորեն աջակցել նրա թեկնածությանը։ Ի՞նչը կարող է ավելի լավ լինել Փաշինյանի ռուսամետ քննադատներին չեզոքացնելու և դեպի խաղաղություն տանող ուղին պահպանելու համար, քան ընտրությունների նախաշեմին բարձրաստիճան հայ բանտարկյալների ազատ արձակումը, ասում են Atlantic Council-ի փորձագետները։

Ծրագիր․ Հայաստանի ընտրությունների նախաշեմին (հունիս) Ադրբեջանն ազատ է արձակում 2023 թվականին Ղարաբաղում գերեվարված հայերի մի մասին՝ որպես բարի կամքի դրսևորում։

Վաշինգտոնն ու Բաքուն համաձայնեցնում են 907-րդ հոդվածի չեղարկումը։

Ուղղման չեղարկման դիմաց Բաքուն ազատ է արձակում ադրբեջանցի ակտիվիստներին և մնացած հայ գերիներին։

Բաքուն պահպանում է Փաշինյանին որպես բանակցային գործընկեր և լուծում է ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների բազմամյա հարցը։

ԱՄՆ երկու կուսակցություններն էլ բավարարում են հայկական սփյուռքի պահանջները։

Երևանը վերադարձնում է քաղաքացիներին և ստանում հարաբերությունների կարգավորման ավելի կայուն ուղի, ասում են Atlantic Council-ի փորձագետները։