2025 թվականի հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ Հայաստանի մշտական բնակչությունը կազմել է 3,090,500 մարդ, որից 1,977,400-ը բնակվում են քաղաքներում, իսկ 1,113,100-ը՝ գյուղական վայրերում։ Այս մասին նշված է Վիճակագրական կոմիտեի զեկույցում։
Կոմիտեի տվյալներով՝ հունվարից սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Հայաստանում ծնվել է 23,698 մարդ, ինչը 1,244-ով պակաս է 2024 թվականի նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշից (24,942)։ Մահացածների թիվը կազմել է 19,064 (2024 թվականին նույն ժամանակաշրջանում՝ 18,959)։
2025 թվականի առաջին ինը ամիսներին ամուսնացել է 10,238 մարդ (2024 թվականին՝ 11,696)։ Ամուսնալուծությունների թիվը աճել է մինչև 3,617 (2024 թվականին՝ 3,422)։ Յուրաքանչյուր 1000 գրանցված ամուսնության համար գրանցվել է 353 ամուսնալուծություն։
2025 թվականի առաջին ինը ամիսներին պետական սահմանային անցակետերով Հայաստան է մուտք գործել 3,919,800 մարդ, որոնցից 1,646,600-ը՝ ՀՀ քաղաքացիներ։ Պետական սահմանային անցակետերով Հայաստանից դուրս է եկել 3,908,400 մարդ, որոնցից 1,649,400-ը՝ ՀՀ քաղաքացիներ։
«Սրբազան պայքար» շարժման առաջնորդ արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանը պահանջեց, որ Քննչական կոմիտեի ղեկավար Արթուր Պողոսյանը պատասխան տա խորհրդարանում Գալստանյանի գործով իր հայտարարության համար և ապացույցներ ներկայացնի «ահաբեկչություն» բառի վերաբերյալ։
«Երեկ Քննչական կոմիտեի ղեկավարը խորհրդարանում հայտարարեց, որ իբր կա իմ ձեռագրով գրված արձանագրություն ահաբեկչության պլանավորման մասին։ Ես պաշտոնապես հայտարարում եմ. եթե որևէ տեղ գրանցված լինի թեկուզ մեկ նման հայտարարություն, ես պատրաստ եմ ենթարկվել ամենախիստ պատժին», – հայտարարեց Գալստանյանը։ Նա պահանջեց, որ Պողոսյանը անձամբ կամ միջնորդների միջոցով ապացույցներ ներկայացնի։ Եթե նման ապացույցներ չտրամադրվեն, նա պետք է կորցնի իր պաշտոնն ու կոչումը և դատապարտվի զրպարտության համար։
Հակառակ դեպքում, Գալստանյանը հայտարարեց, որ այլևս չի ներկայանա դատարան։
Դատարանը դատական նիստը հետաձգեց մինչև հաջորդ հինգշաբթի՝ նոյեմբերի 13-ը։
Արդեն մի քանի տարի է, ինչ Հայաստանում ընթանում են «կառավարությունը տապալելու մտադրությունների» չապացուցված մեղադրանքների հետ կապված դատավարություններ։ Իշխանությունները դրանք ներկայացնում են որպես «ռազմական հեղաշրջման փորձեր» (ինչպես բանակի գլխավոր շտաբը հայտարարությունը 2021 թվականի հունվարին), բայց ավելի հաճախ՝ որպես օտարերկրյա պետությունների կողմից /Ռուսաստանի/ Հայաստանում կառավարությունը փոխելու փորձեր, իսկ որոշ դեպքերում՝ որպես ահաբեկչություն։
Այս աղմկոտ գործերով, որոնցով հետաքննությունները շարունակվում են տարիներով, և մեղադրյալները բանտում են, դեռևս չի կայացվել որևէ դատական որոշում, որը կապացուցեր կամ կհաներ մեղադրանքը։
Նման իրավիճակը Հայաստանում չի անհանգստացնում միջազգային կազմակերպություններին, քանի որ դրանք ներկայացվում են որպես «Ռուսաստանի գաղութային լծից ազատագրում»։ Միջազգային կազմակերպությունները պարզապես ընդունում են, որ Հայաստանում նախնական կալանքով բանտարկվածների թիվը շատ ավելի մեծ է, քան գործող դատավճռով բանտարկվածներինը։
Նախնական հետաքննության ժամկետը անսահմանափակ է, քննչական մարմիններն ու դատախազները պատասխանատվություն չեն կրում չապացուցված մեղադրանքների համար, իսկ տարիներ շարունակ բանտարկվածները՝ առանց ապացուցված մեղքի, որևէ փոխհատուցում չեն ստանում։
Գալստանյանի հարցը և նրա դեմ լուրջ ահաբեկչության մեղադրանքի վերաբերյալ ապացույցների ուղղակի պահանջը, ինչպես նաև դատավարությունից նրա հնարավոր հրաժարումը, կարող են կարևոր պահ լինել։
Եթե հետաքննությունը չկարողանա ապացույցներ ներկայացնել, և Գալստանյանը ցուցադրաբար մերժի դատարանը՝ որպես արդարադատություն չկիրառող ինստիտուտ, և ուրիշները հետևեն նրա օրինակին, ապա սա կնշանակի Հայաստանի դատաիրավական համակարգի լիակատար վարկաբեկում։
Հայաստանի դատական համակարգը դեռևս ընկալվում է որպես արդարադատությունը պաշտպանող ինստիտուտ։ Համակարգի քաղաքական քայքայումը սակայն կհանգեցնի նրան, որ մարդիկ արդարադատություն կփնտրեն քրեական համակարգում, կդիմեն ինքնադատաստանների, վենդետաների և զենքի օգտագործման՝ վեճերը լուծելու համար։
Հայաստանում արդեն իսկ գրանցվում է բռնության և հրազենայինով կռիվների աճ, և սա կշարունակվի՝ մինչև դատական համակարգը չվերականգնի իր հեղինակությունը։
Մայրս Սզնեքից է, հայրս Կոլխոզաշենից, որտեղ իմ մանկությունն է անցել: Հայրս մահացել է, իսկ երբ մայրս է հիվանդացել, նրան տեղափոխել ենք Ստեփանակերտ: Դուրս գալուց էլ (2023թ.) մի կերպ ենք համոզել, ասում էր՝ մի վերմակ տվեք` գնում եմ մորս հանգիստին նստեմ, ոչ մի տեղ չեմ գալիս, գնում եք` գնացեք, հիշում է նրա աղջիկը` Գայանեն, ով դստեր Ինայի եւ մոր Ժենյայի (Եվգենիա) հետ Գորիսում մի հինգհարկի նկուղում են վարձով ապրում արդեն երկու տարի:
Բնըձուրեն աղբյուրը, Յերեշենը, Պռավեն խաչը… Անընդհատ իր գյուղն է հիշում Ժենյա տատին, ասում է՝ մի անկյուն չունի հիմա: Նա մի կերպ է արտաբերում բառերը, գրեթե խոսել չի կարողանում, աղջիկը, Գայանեն է օգնում նախադասություններ կազմել. “պրոստի՞ն, прости?, չեմ հասկանում ինչ ես ասում, մամ”:
Իսկական դժողք էր, բլոկադայի օրերն է հիշում Գայանեն: Շորերը թափել եմ գետնին ու շփոթված մնացել կանգնած, չէր ստացվում իրեր հավաքել: Հարեւանները վառում էին դրանք, ես չէի կարողանում: Եղբորս ձեռագործ խաչն եմ մոռացել վերցնել, որ նա նվիրել էր ինձ, ափսոսում է Գայանեն: Չգիտեի, ում հրային հասնել, երբ ռմբակոծում էին քաղաքը: Ինան մի նկուղում էր, մայրս մեկ այլ, ասես չար երազ լինի, երբ հիշում եմ: Հինգ տարի է, ես մի օր հանգիստ չունեմ, ասում է նա: Ստեփանակերտ մեր տունն առաջին հարկում էր, արդեն ցելոֆան էլ չկար, ես լվանում ու փռում էի, հարեւանները գալիս հարցնում էին՝ կարելի՞ է մի հատ վերցնել, անվճար է, վերցրեք, պատասխանում էի ես:
Հիմա Գայանեն մի հարկ էլ է իջել եւ ծեր մոր ու աղջկա հետ գոյատեւում է Գորիսում ինչպես կարողանում է:
20 hազար դրամ էլ չի ստացվում խնայել, որպեսզի մայրիկի ծննդականը վերականգնեմ: Հենց այդքան են պետական տուրք պահաջել փաստաթուղթը վերականգնելու համար: Ոչ մի ամսաթիվ չի հիշում, հիվանդ, մեծ կին է, ասում է Գայանեն: Հազիվ վարձն եմ տալիս եւ օրը հազար դրամի սնունդ գնում, երկու տեղ մաքրություն անելով, եկամտի ոչ մի աղբյուր չունեմ: Առաջարկել են երկար աշխատել եւ ավելացնել աշխատավարձը, բայց 76 տարեկան մորս ո՞վ պետք է խնամի, հարցնում է նա, կաթված ստացած, ոչ ուտել է կարողանում, ոչ շարժվել: Չեմ կարողանում անգամ հիվանդանոց տանել, որպեսզի անալիզներ հանձնի, որպեսզի հանձնաժողովը կարողանա կարգ նշանակել, մերժում եմ, գոնե բժիշկները գան եւ տեղում ինչ որ բան անեն: Մի անգամ զոռով հիվանդանոց եմ տարել, աստիճաններով չի կարողանում բարձրանալ, ասում է՝ ես այլեւս այնտեղ չեմ գնա:
Գայանեն անհնրաժեշտ փաստաթղթերը ցանկանում է վերականգնել, ՀՀ քաղաքացիություն ստանալ` բնակարանային ծրագրից օգտվելու համար: Չգիտեմ, չեմ ուզում փոխել, բայց այլընտրանք չունեմ: Ո՞ւր գնամ, միայն վախենում եմ, որ այստեղ էլ պատերազմ կսկսվի: Անգամ այդ թուղթն է հարազատ (Ժենյա տատիկը գլխով “ոչ” է անում, ի նշան, որ ինքն էլ չի ուզում), երեխայի ծննդականը լամինացրել էի, սակայն պահանջել են, որ փաստաթուղը պետք է պատշաճ կերպով ներկայացնել: Ձեռքս չէր գնում, սիրտս ցավում է, ինչո՞ւ պետք է իմ խոխիս ծննդականը փոխեմ: Ինչեւէ, նորն են տվել այստեղ, երկար, կնիքներով մեծ թուղթ է, ստանդարտ թուղթ է` կոմպյուտերով հանած, նկարագրում է Գայանեն: Այստեղ, Գորիսում մի փախստական ասել է, որ 10 մլն դրամով կարողացել է տուն գնել, չգիտեմ, ես էլ պետք է փնտրեմ: Երեւանը չի ձգում, չեմ էլ ցանկանում այնտեղ ապրել, անցած անգամ երեխան կորել էր, նրան եկեղեցու մոտ կուչ եկած եմ գտել աղոթելիս: Որքան սթրես է տեսել խեղճ երեխան, իսկ հարեւաններս ծաղրում էին, որ նա մի կանգառ շուտ էր իջել եւ կորել:
Ինչեւէ, Ինան ասում է, որ Երեւանի դպրոցն ավելի լավն էր, քան Գորիսինը: Երբ ինձ նեղացրել էին, աղջիկները շարք էին կանգնել եւ ասել՝ արի, գնում ենք այդ Նարիկոյին կոշիկներով ծեծենք, եթե դու մեր ընկերուհին ես, պետք է գաս, ասես թիկնապահներս լինեին, ոգեւորված պատմում է Ինան, ում ապագա ամուսինը պետք է $500,000 վաստակի:
Ինան Գորիսի ակցենտով է խոսում եւ Ստեփանակերտից միայն Ռոյալ խանութն է հիշում իրենց տան դիմաց: Երրոդ դասարանում անգլերեն էի անցնում, հիմա` ֆրանսերեն, լրիվ խառնում եմ իրար, ասում է նա:
Գայանեն ավելի շատ իր կանացի ներըմբռնմանն (интуиция) է հավատում, քան քաղաքական գործիչներին: Պատերազմ հաստատ լինելու է, վստահ ասում է նա: Չեմ ցանկանում, բայց լինելու է: Ստեփանակերտում էլ ես դա զգում էի, ես անգամ պատկերացնում էի այն տեսարանը, թե ինչպես է ժովովուրդն ընկնում ճանապարհն ու գնում: Ասես հայերի ցեղասպանությունը շարունակվելիս լինի այսօր, ամեն օր Տիգրանի մահվան լուր ենք լսում:
Գորիսը գոնե կռվելու է, բայց թե վերջն ինչ է լինելու` պարզ չէ, իսկ Երեւանում ընդհանրապես մարդ չի մնալու: Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես են այսօր Գորիսում վերանորոգման աշխատանքներ կատարում, Ստեփանակերտն եմ հիշում: Ասես նույն սցենարը պետք է կրկնվի: Այնտեղ էլ այսպես էր, չէ՞, սարքեցինք` տվեցինք (Է~ սուտ է, հանդիմանում է աղջկան Ժենյա տատիկը): Ալիեւն ասել է Ստեփանակերտում սուրճ է խմելու եւ խմում է, հիմա էլ Սյունիքի վրա է աչք դրել: Ամեն դեպքում, ես ուրիշ տեղ գնալ չեմ ուզում, այսքանից հետո ես ռուսի հողի վրա ոտք չեմ դնի երբեք, չնայած հարազատներս ասում են արի: Բայց էլի ասում եմ՝ Աստված մեծ է, ես այստեղ եմ ուզում ապրել, միայն թե մի փոքր աջակցություն լինի:
Մարութ Վանյան
Լուսանկարներ
Եվգենյա տատիկը Գորիսի “իր” նկուղում
Ինայի դասասեղանը Գորիսում
Ինան եւ իր տատիկը Ժենյան․ Ժենյա, Եվգենյա, Էլա, տատիկս երեք անուն ունի, ասում է նա
Իսրայելի սփյուռքի և հակասեմիտիզմի դեմ պայքարի նախարար Ամիխայ Շիկլին կոչ արեց քաղաքի հրեաներին վերադառնալ հայրենիք՝ Նյու Յորքի քաղաքապետի ընտրություններում 34-ամյա դեմոկրատ մուսուլման Զոհրան Մամդանիի հաղթանակից հետո։
«Քաղաքը, որը մի ժամանակ խորհրդանշում էր համընդհանուր ազատությունը, իշխանության բանալիները հանձնել է Համասի կողմնակիցին, որի դիրքորոշումը այդքան էլ հեռու չէ ջիհադիստ ֆանատիկներից, որոնք 25 տարի առաջ սպանեցին 3000 նյույորքցիների», – գրել է Շիկլին իր X էջում չորեքշաբթի՝ նոյեմբերի 5-ին։
Նրա կարծիքով՝ «Նյու Յորքը երբեք նույնը չի լինի, հատկապես նրա հրեական համայնքի համար», ուստի նրա ներկայացուցիչները պետք է «լուրջ մտածեն Իսրայելի երկիրը իրենց նոր տունը դարձնելու մասին»։ «Նյու Յորքը բաց աչքերով քայլում է դեպի այն անդունդը, որի մեջ ընկղմվել է Լոնդոնը», – հավելել է Շիկլին։
Քաղաքում ապրում է մոտավորապես 1.3 միլիոն հրեա՝ Իսրայելից դուրս աշխարհի ամենամեծ հրեական համայնքը։ Մամդանին, սակայն, Իսրայելի ներկայիս կառավարությունը անվանել է «ապարտեիդի ռեժիմ», իսկ Գազայում պատերազմը՝ «ցեղասպանություն»։ Սակայն նա մեկնաբանություն չի արել Համասի վերաբերյալ։
Իսրայելի ազգային անվտանգության նախարար և ծայրահեղ աջակողմյան «Օցմա Եհուդիտ» (Հրեական ուժ) կուսակցության առաջնորդ Իտամար Բեն-Գվիրը նույնպես համաձայնել է Շիկլիի՝ Մամդանիի վերաբերյալ գնահատականի հետ։ «Հակասեմականությունը հաղթել է առողջ բանականությանը։ Մամդանին Համասի կողմնակից է, Իսրայելի թշնամի և հայտնի հակասեմիտ», – նրա խոսքերն է մեջբերել AFP-ն։
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռուտտեն ծաղրել է Պուտինի փորձը՝ կրկին վախեցնել աշխարհը միջուկային փորձարկումների մասին խոսակցություններով, հաղորդում է Digi24-ը:
Մեկնաբանելով Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի վերջերս կայացած նիստը, որի ժամանակ Պուտինը հանձնարարել էր անվտանգության ուժերին և քաղաքացիական գործակալություններին պատրաստվել հնարավոր միջուկային զենքի փորձարկումների, Ռուտտեն նշել է, որ ինքը լուրջ չի վերաբերվում նման խարդավանքներին:
Պուտինը հանձնարարել է մի քանի նախարարությունների վերլուծել, թե արդյոք Միացյալ Նահանգները խախտում է միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելքի պայմանագիրը: Եթե այս տեղեկատվությունը հաստատվի, Մոսկվան, նրա խոսքով, ստիպված կլինի «համապատասխան արձագանք տալ»:
Միջուկային զենքի թեման բարձրացվել է Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի նիստում՝ ի պատասխան Դոնալդ Թրամփի վերջին հայտարարությունների: Որոշ մասնակիցներ խոստովանել են, որ դեռևս պարզ չէ, թե ինչ է նկատի ունեցել Սպիտակ տան ղեկավարը «ԱՄՆ միջուկային զենքի փորձարկումների վերսկսում» արտահայտությամբ: Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Անդրեյ Բելոուսովը առաջարկել է սկսել Նովայա Զեմլյայում լայնածավալ միջուկային փորձարկումների նախապատրաստական աշխատանքները:
Չորեքշաբթի օրը հայտարարվեց, որ Միացյալ Նահանգները փորձարկել է Minuteman III միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը. այն կարող է միջուկային մարտագլխիկ կրել, բայց արձակվել է առանց գլխիկի։
Կալիֆոռնիայում գտնվող ԱՄՆ տիեզերական ուժերի Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի տվյալներով՝ հրթիռը թռել է մոտավորապես 4,200 մղոն (6,700 կիլոմետր) դեպի Մարշալյան կղզիների ատոլի վրա գտնվող փորձարկման վայր։
Միացյալ Նահանգները, ինչպես Ռուսաստանը, պարբերաբար իրականացնում է նման փորձարկումներ։
Առայժմ երկու կողմերն էլ մատ են թափ տալիս և ասում, որ չեն պայթեցնի միջուկային սարքեր իրենց փորձարկման վայրերում, եթե դա չանեն մյուս երկրները։
Սակայն նրանք արդեն կասկածում են միմյանց այս փորձարկումները գաղտնի նախապատրաստելու մեջ։
«Դիալոգ» ՀԿ-ի աջակցությամբ, «Քիրս» մշակութային և կրթական հիմնադրամը (ՔիրսՊրոջեկտ) իրականացնում է մի նախաձեռնություն, որն ուղղված է արցախցիների միավորմանը և արցախյան մշակույթի ու ինքնության պահպանմանը։
Առաջիկա միջոցառումների մասին հայտարարությունները հրապարակվում են «Քիրս» հիմնադրամի սոցիալական ցանցերի էջում։ Հանդիպումները տեղի են ունենում Երևանի «Դիալոգ» մշակութային կենտրոնում։ Մասնակցությունն անվճար է։
Հիմնադրամի ստեղծոներից մեկը՝ Զոյա Սարգսյանն, բացատրեց, որ այն հիմնադրվել է մեկ ամիս առաջ արցախցի հինգ ընկերների նախաձեռնությամբ.
«Մենք մանրամասն քննարկեցինք, թե ինչ ուղղություն ընտրենք և եկանք այն մտքին, որ մեր արցախցի արհեստավորները կարող են կիսվել իրենց հմտություններով մյուս արցախցիների հետ։ Հայտնվելով Հայաստանում՝ առանց սեփական արհեստանոցների, արհեստավորները հաճախ զրկված են իրենց արվեստը ցուցադրելու և ուրիշներին սովորեցնելու հնարավորությունից։ Մեր նախագիծը դա հնարավոր է դարձնում։
«Դիալոգ» կազմակերպության աջակցությունը մեզ հնարավորություն տվեց մեկնարկելու։ Առաջին փուլում մենք նախատեսել էինք ավելի քան 20 վարպետության դասեր։ Հինգն արդեն տեղի են ունեցել, և առաջին հանդիպումից ի վեր մենք զգացել ենք իսկական արցախյան մթնոլորտ։ Կարծես, մի քանի ժամով թողնում ենք մեր անհանգստություններն ու տագնապները։ Սա ոչ միայն ուսուցում է, այլև հաղորդակցություն, աջակցություն և զրույցներ մեր մայրենի բարբառով։ Սա մի տեսակ արտ-թերապիա է։
Մենք ոգեշնչված ենք այս նախագծից։ Չէ որ ամենակարևորը՝ պահպանել ապրելու ցանկությունը։
Վարպետության դասերին կարող է մասնակցել ցանկացած մեկը, տարիքային սահմանափակում չկա, բայց երիտասարդների շրջանում առավել նկատելի հետաքրքրություն կա։
Մեր նախաձեռնությունը պետք է վերաճի ավելի հավակնոտ մի բանի՝ չենք ուզում սահմանափակվել միայն կիրառական արվեստի վարպետության դասերով։ Մենք նախատեսում ենք զարգացնել արցախյան խոհանոցը և կազմակերպել արցախյան փառատոն»։
Վերջերս վարպետության դասերից մեկի վարեց Aghayan Hand Made ապրանքանիշի հիմնադիր Մարինե Աղայանը։ Նախկինում դասերը վարում էին կաշվեգործության վարպետներ Արմեն Ավագիմյանը և Լիլիթ Բաբայանը՝ Roots / Handmade Leather Craft / Artsakh ապրանքանիշի հիմնադիրները։ Առաջին վարպետության դասը վարում էր Գայանե Հարությունյանը, ով մասնակիցներին սովորեցրեց, թե ինչպես պատրաստել ավանդական արցախյան տիկնիկներ։
Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնի տվյալներով՝ առաջիկա օրերին Հայաստանում կանխատեսվում է ջերմաստիճանի կտրուկ տաքացում։
Նոյեմբերի 6-ից 10-ը սպասվում է չոր եղանակ՝ հարավարևմտյան քամիներով՝ 2-5 մ/վրկ արագությամբ։ Նոյեմբերի 6-ից 9-ը ջերմաստիճանը կբարձրանա 4-6 աստիճանով։
Երևանում տեղումներ չեն սպասվում, ջերմաստիճանը կհասնի 19°C-ի։
Ռուսական հացահատիկի առաջին խմբաքանակը ժամանեց Հայաստան՝ Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով։ Երեկ հայ պաշտոնյաները սա անվանեցին «խաղաղության գործընթացի» և տարածաշրջանի ապաշրջափակման առաջին և “պատմական” քայլը։
Ռուսաստանի համար Ադրբեջանի «բացումը» տեղի ունեցավ Պուտինի և Ալիևի միջև «մեծ հաշտեցումից» և նրանց սերտ համագործակցությանը վերադառնալուց անմիջապես հետո։ Այս համագործակցության մի մասն է Ռուսաստանի երկաթուղային վերադարձը Հարավային Կովկաս, որը Մոսկվայի համար փակ էր Աբխազիայի և Արցախի հակամարտություններից հետո և վերջնականապես փակվեց կորոնավիրուսի համավարակի պատճառով՝ 2020 թվականի պատերազմից կարճ ժամանակ առաջ։
Ռուսաստանի երկու հիմնական երթուղիները՝ Աբխազիայի և Ադրբեջանի միջով, երկար ժամանակ չեն գործում։ 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմից հետո Թբիլիսին թույլ չտվեց Ռուսաստանին միանալ նույնիսկ Բաքու-Թբիլիսի-Կարս նոր երկաթուղուն։ Այսպիսով, Ռուսաստանը երկաթուղային կապ չունի ո՛չ Հայաստանի հետ, որտեղ այն դեռևս պահպանում է ռազմական բազա, ո՛չ էլ Թուրքիայի և Իրանի հետ, որոնց հետ ԽՍՀՄ-ն նախկինում ուղիղ կապեր ուներ։
Ռուսաստանի փորձերը՝ բացելու Աբխազական երկաթուղին, անհաջող են եղել. Վրաստանը կտրականապես հրաժարվում է Աբխազիայի հետ սահմանը համարել «միջպետական»։
2020 թվականի համավարակից հետո Ադրբեջանը նույնպես փակեց իր սահմանները և այդ ժամանակվանից ի վեր չի վերաբացել դրանք։ Իրանը, իր հերթին, չի ցանկանում ավարտել Ռաշտ-Աստարա հատվածը Ադրբեջանի հետ, որը կապահովեր Իրանի և Ռուսաստանի միջև ուղիղ երկաթուղային կապ։
Եվ հիմա, վերջապես, Ադրբեջանն ու Վրաստանը որոշել են բացել իրենց ճանապարհները Ռուսաստանի համար, և սա, անկասկած, Պուտին-Ալիև վերջերս կնքված խոշոր գործարքի ուղղակի արդյունքն է։
Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով ուղիղ երկաթուղային կապը Հարավային Կովկասում խաղաղության համար զգալի ներդրում է և ընդգծում է համագործակցության ընդհանուր ցանկությունը։ Այս մասին հայտարարել է Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը։
Մոսկվան չի թաքցնում իր ուրախությունը սեփական շրջափակման վերացման կապակցությամբ։ Ռուսաստանի տարանցումը Ադրբեջանի և Վրաստանի միջով, որը բացվում է «Հայաստանի պատմական ապաշրջափակման» քողի տակ, իրականում Մոսկվային անհրաժեշտ է Թուրքիայի հետ ուղիղ հաղորդակցության համար։ Ներկայումս Պուտինը և Էրդողանը չունեն պատժամիջոցների տակ գտնվող ապրանքների, զենքի և այլ արգելված ապրանքների ուղղակի փոխանակման հնարավորություններ։
Հենց այդ պատճառով է, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մեջ ներառվել էր իններորդ կետը՝ Ադրբեջանից Նախիջևան, ապա՝ Թուրքիա տարանցման մասին՝ Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի վերահսկողության ներքո։ Սակայն վերջին հինգ տարիների ընթացքում պարզ դարձավ, որ այս երթուղին շատ «թշնամիներ» ունի, առաջին հերթին՝ Իրանը։ Իսկ Հայաստանի սահմաններին եվրոպացի «դիտորդների» հայտնվելուց հետո պարզ դարձավ, որ «մոխրագույն արտահանումը» անհնար է։ Օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ստորագրված «ապաշրջափակման» մասին համաձայնագիրը լիովին «սառեցրեց» ռուս-թուրքական ծրագիրը՝ ստիպելով փնտրել այլ տարբերակներ։
Եւ տարբերակը գտնվել է. Ադրբեջանն ու Վրաստանը բացում են իրենց ճանապարհները Ռուսաստանի համար, մինչև «Զանգեզուրի միջանցքի» շուրջ հարցերը կպարզվեն։ Պաշտոնական Երևանը համաձայն է Մոսկվայի և Անկարայի հետ՝ ներկայացնելով ռուսական արտահանումը Թուրքիա՝ Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով, որպես Հայաստանին շահավետ «Թրամփի հետ համաձայնությունների» մաս։ Ավելին, եթե Կարս-Գյումրու ճանապարհը բացվի, Հայաստանը կարող է նույնիսկ դառնալ տարանցիկ երկիր Ռուսաստանի և Թուրքիայի համար։
Արդյունքում, Ռուսաստանը և Թուրքիան կամրապնդեն իրենց համատեղ վերահսկողությունը տարածաշրջանում՝ Կարսի պայմանագրին համապատասխան։
Բաքվի բանտում գտնվող Արցախի նախկին պետնախարար, գործարար, բարերար Ռուբեն Վարդանյանը հեռախոսազրույց է ունեցել իր ավագ որդու՝ Դավիթ Վարդանյանի հետ, որի ընթացքում խնդրել է նրան 3 ուղերձ փոխանցել հայ ժողովրդին։ Համապատասխան հայտարարությունը տարածվել է Ռուբեն Վարդանյանի սոցիալական պաշտոնական էջերում։
Ռուբեն Վարդանյանը խնդրել է փոխանցել.
Արցախը եղել է, կա և կլինի։
Հավատա ինքդ քեզ՝ որպես Աստծո, բարության և լույսի մի մաս։
Իսկական հերոսը նա է, ով կարող է հույս վառել այնտեղ, որտեղ չկա. նա, ով դառնում է հենարան ուրիշների համար, երբ նրանք կորցրել են հավատը։
Հավատքը մեծ ուժ է, որը միավորում է Աստծոն հավատարիմ բոլոր մարդկանց, օգնելով նրանց հասնել կարևորագույն նպատակներին: Հավատքն օգնում է մարդուն հասկանալ, թե ինչ է բարությունը և չարը: Դա չափազանց կարևոր է, հատկապես մեր օրերում, երբ անգամ եկեղեցին է ամեն օր ենթարկվում հարձակումների ու քաղաքական հետապնդումների:
2022 թվականի հունվարին Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից ստեղծվել է Հայ առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի երիտասարդաց միությունը:
Արցախի թեմի երիտասարդաց միության անդամ Անուշ Ավանեսյանը Step1.am հետ հարցազրյուցում խոսել է միության պատմության և գործունեության մասին:
“2022 թվականի սկզբին Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից ստեղծվել է երիտասարդաց միություն, որի հիմնական նպատակն էր՝ միավորել Աստծոն հավատարիմ բոլոր երիտասարդներին ոչ միայն եկեղեցում, այլ նաև եկեղեցուց դուրս, որպեսզի նրանք հոգևոր դասի ներկայացուցիչների հետ համատեղ մարդկանց մեջ ամրապնդեն հոգևոր, քրիստոնեական արժեքներն ու մշակույթը:
Միության գոծունեությունը սկսվեց ուսանողների հետ հանդիպումներից: Հոգևորականներ Վաչագան քահանա Գյուրջյանը և միության այդ ժամանակվա ատենապետ Հարութ Բաբալյանը այցելում էին Արցախում գործող համալսարաններ և հանդիպումներ ունենում ուսանողների հետ։ Այսպես մենք փորձում էինք իրազեկել բոլորին Արցախի թեմի երիտասարդաց միության ստեղծման մասին:
Աստիճանաբար Միության անդամների թիվը հասավ 30-ի:
Արցախում միությունը ծավալում էր ակտիվ գործունեություն: Պարբերաբար կազմակեպվում էին հանդիպումներ հոգևորականների հետ, քննարկումներ հոգևոր թեմաներով, երգեցողության դասընթացներ և այլն:
Երիտասարդաց միության անդամները մասնակցում էին եկեղեցու ժամերգություններին, պատարագներին, տոնական հոգևոր և մշակութային միջոցառումներին, Արցախի թեմում գործող կիրակնորյա դպրոցների դասերին և այլն:
Միության նախաձեռնությամբ պարբերաբար կազմակերպվում էին եկեցիների և նրանց շրջակա տարածքների սանմաքրման աշխատանքներ, հոգևոր ֆիլմերի դիտումներ և այլ մշակութային միջոցառումներ:
Արցախից բռնի տեղահանվելուց հետո երիտասարդաց միության անդամները բոլոր արցախցիների պես սփռվեցին Հայաստանով և աշխարհով մեկ: Այժմ միության անդամների թիվը զգալիորեն կրճատվել է: Ունենք մոտ 15 անդամ և ցավոք չենք կարողանում պահպանել նախկին ակտիվությունը:
Արցախի թեմի գրասենյակը գտնվում է Երևանում, իսկ երիտասարդաց միության անդամներից շատերն հաստատվել են մարզերում, ուստի չեն կարողանում մասնակցել կազմակերպվող միջոցառումներին:
Միջոցառումների ցանկը նույնպես կրճատվել է։ Այժմ միությունը փոքր կազմով ու ցավոք ոչ նույն պարբերականությամբ շարունակում է հոգևորակաների հետ հանդիպումներն ու քնարկումները և ֆիլմերի դիտումները, ինչպես նաև ամեն շաբաթ Հովհաննես սարկավագ Ավետիսյանի հետ կազմակեպվում է Աստվածաշնչի սերտողության դասընթաց:
Դեռևս Արցախում մենք ստեղծել ենք տելեգրամյան հարթակ, որի միջոցով միությունը այսօր պահպանում է կապը բոլոր անդամների հետ․ այստեղ ևս կազմակեպվում են օնլայն հանդիպումներ տարբեր հոգևորականների հետ, տեղադրվում են հոգևոր թեմաներով հետաքրքիր նյութեր և այլն:
Ի դեպ, այս հարթակին միացել են ոչ միայն Արցախի թեմի երիտասարդաց միության, այլև Հայ առաքելական եկեղեցու այլ թեմերում գործող համապատասխան միությունների անդամներ”:
Արցախի հայկական ժառանգության ճակատագիրը մնում է անհայտ. դրանց մոտենալը մերժվում է օկուպանտների կողմից, իսկ միջազգային կառույցների կողմից մոնիթորինգ չկա։
Հայ հետազոտողներն ու պատմաբանները մտահոգությամբ նշում են, որ հին եկեղեցիների, վանքերի, խաչքարերի և գերեզմանատների անհետացումը կարող է հանգեցնել անդառնալի մշակութային կորուստների։ Նրանք կարծում են, որ այս հողերում հայկական ներկայության հետքերի ջնջումը տարածաշրջանը դարավոր պատմական շերտերից զրկելու և մշակութային հիշողությունը փոխելու փորձ է։ Եվ ժառանգության պահպանման պատասխանատվությունը միայն հայկական կողմի վրա չէ։
Միջազգային հանրությունը, մշակութային պաշտպանության կազմակերպությունները և համաշխարհային գիտական հանրությունը պետք է մտահոգված լինեն, որ քաղաքակրթական պատմության մի ամբողջ գլուխ կարող է կորչել։ Ոչնչացված կամ փոփոխված մշակութային ժառանգությունը չի կարող վերականգնվել, և աշխարհի լռությունը նման դեպքերում վտանգավոր նախադեպ է ստեղծում։
Բռի Եղցի վանական համալիրը Արցախում հայկական հոգևոր ճարտարապետության և մշակույթի եզակի օրինակ է։ Այսօր այն մնում է միջազգային փորձագետների ուշադրության կենտրոնում, և դրա պահպանմանը սպառնացող վտանգները լուրջ մտահոգություններ են առաջացնում։
