Այսօր ֆիզիոթերապիայի միջազգային օրն է, այն մարդկանց օրը, ովքեր առանձնահատուկ դեր ունեն բուժման գործընթացում, քանի որ զբաղվում են հիվանդների վերականգնմամբ: Վերականգնումը ոչ միայն քաղաքացիների բուժումն ու առողջության բարելավումն է, այլև գործընթաց, որն ուղղված է առավելագույն անկախության և հասարակության մեջ անկախ և հավասար կյանքի համար պատրաստվածության հասնելուն։

Այս ոլորտի արդիականությունը հատկապես զգացվում է հետպատերազմյան շրջանում: Այսպիսով, Ստեփանակերտի վերականգնողական կենտրոնի ստեղծման պատմությունը անբաժանելիորեն կապված է առաջին արցախյան պատերազմի ավարտի հետ։

Կենտրոնը ստեղծվել է 1998 թվականին՝ Մեծ Բրիտանիայի լորդերի պալատի փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի նախաձեռնությամբ, ով մասնագիտությամբ բուժքույր էր և հասկանում էր վերականգնողական բուժման կարևորությունը հետպատերազմյան շրջանում:

Ստեփանակերտի վերականգնողական կենտրոնի հիմնադիր և տնօրեն Վարդան Թադևոսյանը, լինելով մեծ փորձ ունեցող ֆիզիոթերապևտ և դասախոս, կազմակերպեց մասնագետների պատրաստման մեկամյա դասընթաց: Որից հետո, 2000 թվականին, կենտրոնը սկսեց գործել։

Չնայած այն հանգամանքին, որ կենտրոնի շենքը ի սկզբանե հարմարեցված չէր հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար, աշխատակիցների քրտնաջան աշխատանքի և պրոֆեսիոնալիզմի շնորհիվ ժամանակի ընթացքում կենտրոնը դարձավ եզակի իր ֆունկցիոնալությամբ ոչ միայն Արցախում, այլև մեր ամբողջ տարածաշրջանում։

25 տարվա գործունեության ընթացքում Արցախում Ք. Քոքսի անվան Ստեփանակերտի վերականգնողական կենտրոնը դարձել է երկրորդ տուն բոլոր շահառուների համար, քանի որ կենտրոնի աշխատակիցները միշտ շրջապատել են նրանց ջերմությամբ և հոգատարությամբ: Ամեն տարի այստեղ վերականգնողական ծառայություններ են ստացել տարբեր ախտորոշումներով հազարից ավելի մարդիկ: Այդ թվում՝ Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ, վիրավորված մարտական ​​գործողությունների ժամանակ, երեխաներ և տարեցներ։

Շահառուներին բուժել են մասնագետների լայն շրջանակ՝ ֆիզիոթերապևտներ, վերականգնողական բժիշկ, թերապևտ, լոգոպեդներ, հոգեբաններ, արտթերապևտներ, սոցիալական աշխատողներ և այլն։

Վերականգնողական կենտրոնն ուներ աուտիզմով երեխաների համար նախատեսված ցերեկային խնամքի կենտրոն, ինչպես նաև մանկական առողջության կենտրոն, որտեղ հաճախում էին ինչպես առողջ, այնպես էլ տարբեր ախտորոշումներ ունեցող երեխաներ: Այսպիսով, կազմակերպվեց շահառու երեխաներին հասարակության մեջ ինտեգրելու գործընթացը։

Գործում էին տարբեր խմբակներ՝ նկարչություն, կավագործություն, ձեռագործություն և այլն: Իրականացվում էին թերապիայի տարբեր մեթոդներ, մասնավորապես՝ Բոբաթ մեթոդը, ջրաթերապիա և շատ ավելին։

Հիմնադրումից ի վեր կենտրոնի մասնագետները բժշկական օգնություն էին ցուցաբերում նաև տանը: Դրա շնորհիվ հարյուրավոր ծանր ախտորոշումներով հիվանդներ կարողացան ստանալ անհրաժեշտ բժշկական օգնություն։

Վերականգնողական թիմը չդադարեց աշխատել նույնիսկ շրջափակման դժվարին ժամանակահատվածում և դադարեցրեց գործունեությունը միայն Արցախից արտագաղթի օրերին: Արցախից արտաքսվելուց որոշ ժամանակ անց կենտրոնի մասնագետները, տնօրենի և հիմնադիր՝ Արցախի Հանրապետության առողջապահության նախարար Վարդան Թադևոսյանի ղեկավարությամբ, բացեցին հասարակական կազմակերպություն: Այս կազմակերպության շրջանակներում կենտրոնի աշխատակիցները շարունակում են կատարել չափազանց կարևոր առաքելություն:

2023 թվականի հոկտեմբերից ի վեր Կենտրոնի մասնագետներն աշխատում են Երևանի այրվածքաբանության կենտրոնում՝ օգնելով կենտրոնի բժշկական անձնակազմին Ստեփանակերտի մոտակայքում վառելիքի պահեստում տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ վիրավորվածների վերականգնման գործում, որի շնորհիվ մեր տասնյակ հայրենակիցներ անցել են վերականգնողական բուժում և վերադարձել լիարժեք կյանքի։

Հուսանք, որ մոտ ապագայում հնարավոր կլինի միջոցներ գտնել այս նախագիծը վերսկսելու համար, քանի որ տուժածներից շատերը կարիք ունեն հետագա վերականգնման։

Շարունակվում է «Զարգացում և ինտեգրում» նախագիծը։ Նախագծի շրջանակներում անցկացվում են տարբեր միջոցառումներ՝ տարբեր ախտորոշումներով, այդ թվում՝ աուտիզմով, Դաունի համախտանիշով, ուղեղային կաթվածով և այլն, երեխաների համար ժամանցի կազմակերպման համար։ Արձակուրդներ և էքսկուրսիաներ են անցկացվում դեպի Հայաստանի գեղատեսիլ վայրեր՝ Արցախից և Հայաստանից ժամանած 100 երեխաների և դեռահասների մասնակցությամբ։

Բարոնուհի Քերոլայն Քոկսի և այլ բարերարների աջակցությամբ 2024 թվականին Եղվարդում գնվեց շենք: Շենքը ամուր է, բայց հարմարեցված չէ հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Այդ պատճառով ներկայումս ընթանում է վերակառուցում: Վերակառուցման ավարտից հետո կենտրոնը կրկին կբացի իր դռները բոլոր նրանց համար, ովքեր վերականգնման կարիք ունեն։

Արսեն Աղաջանյան

Երկար սպասված նպատակին հասնելու համար կարևոր է աջակցել կազմակերպությանը: Ք. Քոքսի անվան վերականգնողական կենտրոնի հաշիվները ACBA բանկում. 

AMD-220313350666000

USD-220313350419001

EUR-220313350328002

GBP-220313350021003

Սեպտեմբերի 8–ին ԱԺ–ում լրագրողների հետ զրույցում նշեց ՔՊ խմբակցության պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյանը, անդրադառնալով արցախցիների հնարավոր վերադարձին, ասաց. «Այն ժամանակ իրենց ասում էինք՝ դուրս մի՛ եկեք Ղարաբաղից, ասում էին՝ մեզ չեն թողնում գանք Հայաստան, հիմա եկել են Հայաստան, ասում են՝ չեք թողնում վերադառնանք Արցախ»։ Այդ մասին հայտնում է news.am-ը։

Դիտարկմանը, թե ոնց կարող են արցախցիներն ապրել ադրբեջանցիների հետ, Հակոբյանն ասաց. «Բա հիմա ինչու եք ուզում վերադառնալ Արցախ։ Մենք էլ էինք ուզում, որ իրենք ապրեն անվտանգ, դրա համար ասում էինք՝ գնացեք բանակցեք ադրբեջանցիների հետ, բայց ոչ վերջում հասցնել այն փուլին, որ Եվլախում ստորագրեն Արցախի լուծարման փաստաթուղթ։

Իրենք իրենց որոշել են՝ ինչ պետք է ստորագրվի, ստորագրել են։ Նիկոլ Փաշինյանի ոչ մի դրույթ չի առաջարկել»։

Հարցին՝ չի կարծո՞ւմ, որ եթե Հայաստանի վարչապետը Պրահայում չճանաչեր Արցախն Ադրբեջանի կազմում, գուցե իրավիճակն այդքան չվատանար, նա պատասխանեց. «Չէ, չեմ կարծում»։

Մինչ Հայաստանի իշխանամետ քարոզչությունը բոլոր ծակերից գոռում է, որ «խաղաղություն է հաստատվել», «պատերազմ չի լինի», «Թրամփի ճանապարհը միջանցք չէ» և «Արցախյան հարցը վերջնականապես փակված է», մնացած քարոզիչները զբաղված են Ռուսաստանի համար նոր «փրկիչ» արշավ գեներացնելով։

Այն փաստը, որ Ալիևն ու Պուտինը Չինաստանում չեն զրուցել, այլ միայն ողջունել են միմյանց, հայ հասարակությունը գրեթե ցնցությամբ է ընդունել։ «Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև բախումը անխուսափելի է», «Պուտինը շուտով կբարկանա և Ղարաբաղը կվերադարձնի հայերին», – բազմաթիվ հարցազրույցներում ասում են որոշակի համոզմունք ունեցող քաղաքագետներ և փողոցային հարցումների սովորական մասնակիցներ։

Այս տրամադրությունները նաև սնուցվում են ռուսական քարոզչությամբ։ «Կարծում եք՝ Ռուսաստանը թո՞ւյլ է։ Դուք շատ կզարմանաք։ Եթե Ադրբեջանը որոշել է, որ իր ետևում Թուրքիան է, և նա կարող է պայքարել Դերբենտի համար, ապա… Առայժմ մեր փափուկ որովայնում տեղի ունեցողը կարող է ծառայել և հիմք է հանդիսանում Իրանի հետ համատեղ «հատուկ ռազմական գործողություն» անցկացնելու համար՝ ՆԱՏՕ-ի երկրների անբարյացակամ ազդեցության դեմ», – ասել է հայտնի Վլադիմիր Սոլովյովը։

Սոլովյովը փորձում է «գնել» ոչ միայն հայերի, այլև իրանցիների, ինչը Կրեմլի միջանցքներում հեգնական ծիծաղ է առաջացնում։ Բայց ոչ Հայաստանում։

Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը բացահայտորեն ասում է, որ  «Թրամփի ճանապարհը» ստեղծվում է՝ Հայաստանը (կարդացե՛ք՝ Թուրքիան) Ռուսաստանի հետ կապելու համար։ Շուտով Մոսկվան և Անկարան կկարողանան փոխանակել պատժամիջոցների տակ գտնվող ապրանքները մոխրագույն միջանցքով՝ Հայաստանի օկուպացված հարավով։ Ինչ վերաբերում է Հայաստան-Ռուսաստան երկաթուղային կապին, ապա դա կարող է առայժմ սպասել։

Իսկ մեր իշխանությունների կողմից սիրված թուրքերը ակտիվորեն պատրաստվում են մտնել Դերբենտ, բայց ոչ պատերազմով, այլ կրկին՝ Հայաստանի օկուպացված հարավով՝ Կենտրոնական Ասիան և Ռուսաստանի հարավը անվանելով Թուրան։

Թուրքիան և Ռուսաստանը շտապում են. ո՞վ գիտի, թե ինչպես կդասավորվի ամեն ինչ, և անհրաժեշտ է արագ ամեն ինչ հասցնել անդառնալի կետի։ Թուրքիան պատրաստ է բացել Մարգարայի անցակետը Հայաստանի հետ սահմանին, իսկ ռուսները ստանձնում են Հայաստանում արագ երկաթուղի կառուցելու գործը՝ բանակցություններ վարելով Բաքվի հետ։

Հայաստանում ռուսամետ ուժերը հայտարարում են, որ Պուտինը պատրաստվում է պատժել Ալիևին։ Մինչ նրանք սա ասում են, Մոսկվան “գցում է” իր ընդդիմադիր կրեատորային Հայաստանում՝ գործնականում փակելով նրաց ճանապարհը դեպի ապագա հայկական խորհրդարան։ Մոսկվային անհրաժեշտ է լիովին «արևմտամետ» խորհրդարան Հայաստանում, որը որոշումներ կկայացնի Հայաստանի լուծարման վերաբերյալ և չի «կեղտոտի» Ռուսաստանը։ Այդ ժամանակ Մոսկվան կգա և կրկին «փրկի» մնացած հայերին, ինչպես արեց Արցախում։ Սա է Մոսկվայի և Անկարայի միջև կնքված հարյուրամյա գործարքի էությունը։

Ռուսաստանն ու Թուրքիան գործում են ձեռք ձեռքի տված բոլոր տարածաշրջաններում, հատկապես Հարավային Կովկասում, որտեղ նրանց կապում է 1921 թվականի Կարսի պայմանագիրը։ Ո՛չ իշխանությունները, ո՛չ էլ Հայաստանի համակարգային ընդդիմությունը չեն խոսում տարածաշրջանում հայ-թուրքական գերիշխանության «կոշտ սկավառակի»՝ Կարսի պայմանագրի մասին։ Նրանք լռում են՝ թույլ տալով Ռուսաստանին և Թուրքիային ընդլայնել իրենց դարավոր գործարքը և վերջապես ազատվել հայկական պետականության բեռից։

Հույսի ծարավ հասարակությունը հեշտությամբ ընդունում է Ռուսաստանի «փրկության» նողկալի քարոզչությունը՝ չհասկանալով, որ հաջորդ «փրկության ակտը» կարող է դառնալ հայկական պետության դագաղի վերջին մեխը։ Պրոպագանդիստները սա շատ լավ հասկանում են։