Ստեփանակերտ, 2023թ.
Սոցիալական հարցերի և աշխատանքի նոր նախարար Արսեն Թորոսյանը Ֆեյսբուքյան էջում հրապարակել է իր հարցազրույցի մի հատված, որտեղ ներկայացրել է արցախցիներին հայաստանյան հասարակությանը ինտեգրելու ծրագրերը։
Թորոսյանը նշել է, որ իշխող ուժը չի ցանկանում մոլորեցնել մեր «եղբայրներին և քույրերին», ի տարբերություն ընդդիմության, որը խոսում է «Արցախ վերադառնալու կամ Արցախը վերադարձնելու» մասին։ «Ինչպե՞ս եք դա անելու, ենթադրենք՝ իշխանության եք գալու 2026 թվականին», – հարցնում է Արսեն Թորոսյանը։
Նա ասում է, որ ներկայիս կառավարության մոտեցումն է արցախցիներին հնարավորինս ինտեգրել հայ հասարակությանը։ Թորոսյանը հիշեցրել է, որ բնակարանային ծրագրի շրջանակներում արդեն իրացվվել է 800 վկայական, և ներկայացվել է 2000 դիմում։
Նախարարը նշել է, որ կմշակվեն նոր ծրագրեր, մասնավորապես՝ զբաղվածության և երեխաների կրթության հետ կապված։ Նա կոչ է արել փակել Ղարաբաղի հարցը, որը «ինքնիստիկյան փակվել է, հենց նույն ընդդիմության մեղքով»։
Արսեն Թորոսյանը, ըստ էության, պատասխանում է ոչ թե արցախցիներին, այլ ընդդիմությանը, որը իրոք դատարկ թեզեր է առաջ քաշում՝ առանց կոնկրետ լուծումներ առաջարկելու։ Չնայած կարևոր չէ, թե ինչ է առաջարկում ընդդիմությունը։
Նախարար Թորոսյանը ճիշտ քայլ կաներ, եթե լսեր հենց արցախցիներին։ Տեղահանությունից հետո երկու տարվա ընթացքում Հայաստանի կառավարությունը այդպես էլ համարձակություն չի ունեցել ուղղակիորեն պատասխանել արցախցիների պարզ հարցերին։ Հանդիպումներ չեն եղել, արցախցիների կարիքների իրական գնահատում չի եղել, նրանց կոլեկտիվ իրավունքներն ու շահերը ձևակերպելու փորձ չի արվել։ Նույնիսկ եթե դրանք ներկայումս անիրագործելի են, այդ իրավունքները գոյություն ունեն, և միայն նրանք, ովքեր դիտավորյալ ոտնահարում են այդ իրավունքները, կարող են չտեսնելու տալ դրանք։
Արցախցիների կողմից ինքնակազմակերպվելու, բողոքի ակցիաներ անցկացնելու և իրենց պահանջները ձևակերպելու փորձերը գնահատվում են որպես «ահաբեկչություն» և «իշխանությունը զավթելու» փորձ։ Արցախցիների՝ որպես Հայաստանի քաղաքացիների իրավունքները չեն ճանաչվում՝ չնայած կապույտ անձնագրերի առկայությանը։ Ոչ ոք չի խոսում նրանց գույքային իրավունքների, կորցրած մասնավոր և կոլեկտիվ սեփականության մասին։ Չի ասվում, թե արդյո՞ք Հայաստանի կառավարությունն իրավունք ուներ ստորագրելու 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը և 2022 թվականի Պրահայի հայտարարությունը։
Հայաստանի կառավարությունը վախենում է այս պարզ հարցերից, ինչպիսին կրակից, քանի որ դրանց պատասխանները կլինեն կառավարության քաղաքականության ձախողման խոստովանություն: Պաշտպանվելու լավագույն միջոցը հարձակումն է, այդ իսկ պատճառով կառավարությունը ծածկում է իր սեփական պարտավորությունների չկատարումը՝ “պայքարելով” գոյություն չունեցող ընդդիմության դեմ, արցախցիներին անվանելով ռուսամետ «ահաբեկիչներ», որոնք չգիտես ինչի համար ուզում են խլել ներկայիս կառավարիչների կերակրատաշտը։
Ամառային արձակուրդներից և սեպտեմբերի 2-ին արցախցիների «լուռ» հանրահավաքից հետո Հայաստանում փաստացի սկսվել է արցախցիների իրավունքների ոտնահարման նոր ալիք՝ որպես Սյունիքի «արտահանձման» նախապատրաստություն։
Երեկ Աննա Հակոբյանի եղբայրը նույնպես իր կարծիքն է հայտնել՝ կրկին մեղադրելով արցախցիներին «մեզ» չլսելու, Ղարաբաղում չմնալու մեջ․ Հայաստանին մեղադրում էին միջանցքը չբացելու մեջ, հիմա եկել են Հայաստան և խնդրում են վերադառնալ, ասել է նա։
Աննա Հակոբյանի եղբայրը, ըստ էության, բացահայտում է մեծ «գաղտնիք»՝ հաստատելով, որ Բերձորի միջանցքի բացումը կախված էր հենց Հայաստանի կառավարությունից։ Թեկուզ դեռևս 2023 թվականին Ալեն Սիմոնյանն ասել էր, որ իրենք չեն պահանջում Բերձորի փակված միջանցքի բացումը, որպեսզի Բաքուն չպահանջի «Զանգեզուրի միջանցքը»։ Այժմ, երբ Վաշինգտոնում ստորագրվել է «Զանգեզուրի միջանցքի» վերաբերյալ հուշագիրը, Աննա Հակոբյանի եղբայրը մեղադրում է Արցախի ժողովրդին ցեղասպանության ենթարկվելուն չհամաձայնվելու և Ղարաբաղը լքելու մեջ, “և նրանք դեռ հարցեր են տալիս, յաա”։
Արցախի ժողովուրդը չի խնդրում վերադառնալ «Ադրբեջան», ինչպես ասում են Հայաստանի կառավարության և ընդդիմության անդամները։ Արցախցիները պարզ և հստակ հարցեր են տալիս իրենց իրավունքների մասին, որոնք հիստերիա են առաջացնում Հայաստանի կառավարության մոտ, իսկ ընդդիմությունը ամոթալիորեն աչքերը իջեցնում է։
