Առնվազն երեք դատական որոշում արդեն կայացվել է արցախցիների ընտրություններին մասնակցելու իրավունքը վերականգնելու համար։ Այս որոշումները, ըստ էության, ճանաչում են Արցախում բնակված և 070 կոդով անձնագրեր ունեցող քաղաքացիների լիարժեք ՀՀ քաղաքացիությունը։ Իրավապաշտպաններն ու իրավաբանները դրա հիման վրա կոչ են անում արցախցիներին դիմումներ ներկայացնել Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն՝ ընտրական ցուցակներում ընդգրկվելու համար, իսկ եթե նրանց դիմումը մերժվի, դիմել դատարան՝ իրավունքները վերականգնելու համար։
Դատարանները հիմքեր չունեն զրկել կապույտ հայկական անձնագիր ունեցող և Հայաստանում գրանցված անձին ընտրություններին մասնակցելու հիմնարար քաղաքական իրավունքից։ Սակայն, եթե դատարանը արցախցիներին համարում է ՀՀ լիիրավ քաղաքացիներ՝ վերականգնելով քաղաքական իրավունքները, սա հարցեր է առաջացնում այն մասին, թե ինչ հիմքով արցախցիների անձնագրերը այլևս չեն համարվում «ստանդարտ» 2023 թվականի հոկտեմբերից, և ինչու են նրանց ստիպում փոխել անձնագրերը։
Շատ արցախցիներ, գիտակցելով իրավիճակի անհեթեթությունը, մինչ հիմա փաստաթղթեր չեն ներկայացրել, հույս ունենալով, որ հունիսի 7-ի ընտրություններից հետո մոտեցումը կփոխվի, և կառավարությունը կհրաժարվի 100,000 արցախցիների, որոնք ունեն հայկական անձնագրեր, քաղաքացիությունից «զրկելու» արատավոր պրակտիկայից։ Նրանք, ովքեր որոշում են կայացրել «զրկել» արցախցիներին քաղաքացիությունից, դեռ պատասխան կտան, թե ինչու են արցախցիներին դատապարտում նույն կապույտ անձնագրերը ստանալու համար տանջանքներին, և ինչու են Սահմանադրություն խախտում։
Արցախի ժողովրդին այժմ քաղաքացիություն է շնորհվում որպես փախստականներ՝ էթնիկ հայեր, որոնք, իբր, նախկինում քաղաքացիություն չունեին։ Սակայն դատարանները այժմ հայտարարում են, որ 070 կոդով կապույտ անձնագիրը ՀՀ քաղաքացիության լիարժեք ցուցիչ է, և այդ հիմքով դատարանը վերականգնում է անհատի ընտրություններին մասնակցելու իրավունքը։
Նոր անձնագիր ստանալու համար Արցախի բնակիչները պետք է անցնեն բազմաթիվ ընթացակարգեր և ներկայացնեն իրենց հայկական ծագումը հաստատող բազմաթիվ փաստաթղթեր։ Մինչդեռ մյուս ՀՀ քաղաքացիներին քաղաքացիություն է շնորհվել առանց նախագահին դիմելու կամ փաստաթղթեր ներկայացնելու անհրաժեշտության։ Մինչև 2023 թվականի հոկտեմբերը մույնիսկ Արցախի բնակիչները ավտոմատ կերպով ընդգրկվում էին ՀՀ քաղաքացիների գրանցամատյանում, եթե նրանք գրանցված էին Հայաստանում։
ՀՀ քաղաքացիության մասին օրենքը սահմանում է, որ 1988 թվականից ի վեր Հայկական ԽՍՀ քաղաքացի համարվող բոլոր քաղաքացիները ավտոմատ կերպով ստանում են ՀՀ քաղաքացիություն։ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին որոշումը սահմանում է, որ Հայկական ԽՍՀ քաղաքացիությունը տարածվում է Արցախի բնակիչների վրա։
2003 թվականի դատարանի որոշմամբ Ռոբերտ Քոչարյանը ստացել է ընտրվելու իրավունք։
Ի՞նչ հիմքերով են 2023 թվականի հոկտեմբերից հետո արցախցիները ստիպված ամիսներ սպասել՝ ներկայացնելով բազմաթիվ փաստաթղթեր, որոնցից շատերը կորել են և պահանջում են երկարատև ու թանկարժեք վերականգնում։ Ո՞վ է խախտել Սահմանադրությունը և «ՀՀ քաղաքացիության մասին» օրենքը՝ ավելի քան 100,000 մարդու, որոնց դատարանն այժմ համարում է Հայաստանի քաղաքացիներ, զանգվածաբար զրկելով իրենց քաղաքական իրավունքներից։
