070 անձնագրեր ունեցող Արցախի բնակիչները, որոնց ՀՀ կառավարությունը անհիմն կերպով չի համարում ՀՀ քաղաքացիներ, կարող են դիմել դատարան՝ իրենց ընտրական իրավունքը վերականգնելու համար: Վերջերս մի քանի դատական ​​որոշումներ են կայացվել, որոնցով վերականգնվել են 070 անձնագրեր ունեցող արցախցիների ընտրական իրավունքը: Սա նշանակում է, որ այդ անձինք կարող են մասնակցել 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին 070 անձնագրերով։

Վերջին որոշումներից մեկում ասվում է. «Դատարանը, հիմք ընդունելով «ՀՀ քաղաքացիության մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի իրավական դրույթները, գտնում է, որ արդեն իսկ ՀՀ քաղաքացիություն ունեցող անձանց ՀՀ քաղաքացիությունը չի կարող դադարեցվել կամ համարվել դադարեցված միայն պետությունից ժամանակավոր պաշտպանություն ստանալու պատճառով»։

Սա նշանակում է, որ դատարանը ճանաչել է արցախցիներին որպես ՀՀ լիարժեք քաղաքացիներ՝ վերականգնելով նրանց քաղաքական իրավունքները: Այս ճանաչումը ենթադրում է նաև, որ 2023 թվականին կայացված կառավարության ներքին որոշումը՝ Արցախի բնակիչներին «քաղաքացիություն չունեցող անձինք» համարելու վերաբերյալ, լիովին անօրինական և հակասահմանադրական էր: Հենց դատարանի ներկայիս որոշումները պետք է հիմք հանդիսանան ՀՀ կառավարության՝ Արցախից բռնի տեղահանված ՀՀ քաղաքացիների վերաբերյալ հետագա գործողությունների համար։

Մինչև տեղահանությունը, գրանցման վայրը (Արցախում կամ Հայաստանում) միակ բանն էր, որը տարբերակում էր Արցախում բնակվող ՀՀ քաղաքացիներին նույն կապույտ անձնագիր ունեցող մյուս քաղաքացիներից: Ավելին, ոչ բոլոր արցախցիներն ունեին 070 կոդը, իսկ ՀՀ ընտրական ցուցակներում գրանցված շատ քաղաքացիներ դեռևս ունեն 070 կոդով անձնագրեր։

2023 թվականի հոկտեմբերից հետո Արցախից տեղահանված ՀՀ քաղաքացիները ստիպված էին գրանցվել Հայաստանի տարբեր հասցեներում, ինչը նշանակում է, որ ՀՀ քաղաքացիների անձնագրերում մինչ այդ եղած միակ «տարբերությունը» վերացվել է: Սակայն, ինչ-ինչ պատճառներով, արցախցիներին սկսեցին անվանել «ոչ ստանդարտ» Հայաստանի քաղաքացիներ՝ անհիմն պնդմամբ, որ 070 կոդով անձնագրերը տրամադրվել են բացառապես «ճանապարհորդության» համար։

Կառավարությունը գիտեր և դեռևս լավ գիտի, որ չկա որևէ փաստաթուղթ, որը նկարագրում է ՀՀ անձնագրի հատուկ տեսակ (ճանապարհորդության համար), և 1997 թվականի կառավարության որոշումն, որին նրանք հղում են անում, թույլ է տալիս ՀՀ անձնագրեր տրամադրել ճանապարհորդության համար արցախցիների մի շատ փոքր խմբի: Բոլոր մյուս արցախցիները ՀՀ անձնագրեր են ստացել այս որոշումից դուրս, զանգվածաբար, ավտոմատ կերպով, ինչպես բոլոր ՀՀ քաղաքացիները, առանց նախագահին դիմում ներկայացնելու:

Կառավարությունը նաև լավ գիտեր, որ չի կարող մարդուն զրկել քաղաքացիությունից, եթե նա դա չի ցանկանում, ուստի նրանք խորամանկ մեթոդ մշակեցին. արցախցիներին շանտաժի ենթարկելով՝ կենսաթոշակներն ու սոցիալական նպաստները չվճարելու սպառնալիքով, ստիպեցին նրանց մեծամասնությանը ժամանակավոր պաշտպանության իրենց դիմումներում նշել, որ իրենք «ոչ մի պետության քաղաքացի չեն»։ Կառավարությունը փաստացի փորձեց ազատվել իր քաղաքացիների համար պատասխանատվությունից։

Այսպիսով, ավելի քան 100,000 մարդ անօրինականորեն «զրկվեց քաղաքացիությունից»։ Իսկ 2023 թվականի հոկտեմբերին հրապարակվեց անօրինական հրամանագիր, որում նշվում էր, որ 070 կոդով անձնագիրը վավեր է միայն «ժամանակավոր պաշտպանության վկայականի» հետ միասին։

Այս որոշումը հանգեցրեց մի շարք անհարմարությունների. նախ՝ արցախցիները դեռևս չեն կարող դիմել պետական ​​աշխատանքի իրենց 070 կոդով օրինական ՀՀ անձնագրերով։ Երկրորդ՝ նրանք չեն կարող մասնակցել բնակարանային օգնության ծրագրին։ Երրորդ՝ նրանք ստիպված են անցնել երկարատև բյուրոկրատական ​​«նույնականացման» ընթացակարգ՝ նույն կապույտ անձնագիր ստանալու համար։

Ի՞նչ հիմնավորում ուներ կառավարությունը այս որոշումը կայացնելու համար։ Չէ՞ որ րա պատճառով Արցախի ժողովուրդը զրկվեց միջազգային իրավական, մարդասիրական և քաղաքական աջակցություն ստանալու, ինչպես նաև իրենց սեփականությունն ու մշակութային արժեքները Հայաստանի կառավարության միջոցով պաշտպանելու հնարավորությունից։ Չճանաչելով Արցախի ժողովրդին որպես լիարժեք ՀՀ քաղաքացիներ՝ Հայաստանի կառավարությունն իր աջակցությունը ուղղեց զուտ մարդասիրական ոլորտ՝ անտեսելով իր պարտավորությունները՝ պաշտպանելու իր քաղաքացիների իրավական և գույքային իրավունքները։

Մասնավոր զրույցներում կառավարության պաշտոնյաները նշում են, որ իրենք որոշումն ընդունել են 2023 թվականի հոկտեմբերին՝ խուսափելու համար տեղահանված արցախցիներին «Հայաստանի քաղաքացիներ» անվանելուց, քանի որ դա, իբր, կճանաչեր «Ղարաբաղի օկուպացիան Հայաստանի կողմից»։ Այս «փաստարկը» չի դիմանում որևէ քննադատության, քանի որ արդեն 2022 թվականի հոկտեմբերին Հայաստանի վարչապետը ստորագրեց Պրահայի հռչակագիրը՝ ճանաչելով Հայաստանի խորհրդային սահմանները՝ առանց Արցախի։ Այդպիսով նա խախտեց ոչ միայն Հայաստանի Սահմանադրությունը, որը հղում է կատարում Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին 1989 թվականի բանաձևին։ Նա խախտեց նաև Հայաստանի սահմանադրական պարտավորությունը՝ պաշտպանելու իր քաղաքացիների իրավունքներն ու շահերը, որտեղ էլ որ նրանք լինեն, այդ թվում՝ Արցախում։ Ի վերջո, նույնիսկ Պրահայի հռչակագրից հետո արցախցիները չեն դադարել լինել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ։

Իր քաղաքացիների իրավունքները պաշտպանելու փոխարեն, կառավարությունը ընտրել է «չկա քաղաքացի, չկա նրա իրավունքների պաշտպանություն» ուղին։ Կառավարությունն ասում է, որ Արցախի ժողովուրդն ինքը իր դիմումներում նշել է, որ որևէ պետության քաղաքացի չէ։

Այժմ դատարանները որոշումներ են կայացնում, որոնք ոչ միայն վերականգնում են Արցախից տեղահանված ՀՀ քաղաքացիների քաղաքական իրավունքները, այլև փաստացի անվավեր են դարձնում ցանկացած կառավարության որոշում, որը կապույտ ՀՀ անձնագրեր ունեցող անձանց չի ճանաչում որպես ՀՀ քաղաքացիներ։ Այս որոշումները հիմնավոր հիմքեր են տալիս բողոքարկելու ՀՀ կառավարության 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի որոշումը, որը պնդում է, թե «070 կոդով ՀՀ անձնագրերը վավեր են միայն ժամանակավոր պաշտպանության վկայականով»։ Կարճաժամկետ քաղաքական պատճառներով ընդունված այս որոշումը կարող է հիմք դառնալ Սահմանադրության և ավելի քան 100,000 ՀՀ քաղաքացիների իրավունքների կոպիտ խախտման մեղադրանքների համար, ովքեր դատապարտվել են անիրավության իրենց սեփական երկրում։

«ArTever » նախագիծը նոր էջ է ժամանակակից հայկական անիմացիայի պատմության մեջ՝ իր առջև դնելով երիտասարդ սերնդին ազգային արմատների հետ վերամիավորելու հավակնոտ նպատակ։

Այս նախագծի ծագումնաբանությունը անբաժանելիորեն կապված է Արցախի հետ. համահեղինակների և ստեղծագործողների թիմի մեծ մասը արցախցիներ են, որոնք վերապրել են դաժան, ամիսներ տևած շրջափակումը և 2023 թվականի սեպտեմբերին իրենց պատմական հայրենիքից հարկադիր տեղահանությունը։

Հայտնվելով Երևանում, կորցնելով իրենց տները, նախնիների հողերը և հին հայրենիքը՝ ուժեղ կամքի տեր անհատները չկոտրվեցին և չհանձնվեցին։ Հուսահատության փոխարեն նրանք ընտրեցին ստեղծագործության և մշակութային դիմադրության ուղին։

Լուրջ հոգեբանական ճգնաժամի և թշնամական ուժերի կողմից արցախյան ինքնությունը լիովին ջնջելու փորձերի ֆոնին նրանք հասկացան, որ մեր ժողովրդի պաշտպանության հիմնական գիծը տեղափոխվել է մեր ազգային գենետիկական կոդի պահպանման ոլորտ։

Այսպիսով, կորստի մոխիրներից և տեղահանման խորը ցավից ծնվեց «ArTever» նախագիծը՝ որպես կենդանի ապացույց, որ Արցախի ոգին հնարավոր չէ տեղահանել, և որպես լայնածավալ փորձ՝ վերականգնելու երիտասարդ սերնդի կապը իրենց ազգային արմատների հետ։

Գլոբալ արևմտյան և ասիական բովանդակության լիակատար գերիշխանության դարաշրջանում աշխարհի հայ երեխաները արագորեն կորցնում են իրենց հայրենի մշակութային ժառանգությանը հասանելիությունը։ Անիմացիան այսօր աշխարհում հաղորդակցման ամենահզոր և համընդհանուր լեզուն է, որը կարող է ձևավորել երեխաների արժեքները վաղ տարիքից։ Նախագծի թիմն օգտագործում է այս գլոբալ գործիքը՝ ազգային հիմնական իմաստները անմիջապես երեխաների սրտերին փոխանցելու համար՝ ամուր կամուրջ կառուցելով ավանդույթների և ժամանակակից թվային ձևաչափերի միջև։

Բոլոր անիմացիոն ֆիլմերը կհնչյունավորվեն տարբեր լեզուներով՝ ջնջելով աշխարհագրական սահմանները երիտասարդ դիտողների համար։

Ավելին, նախագիծն իրականացվում է բաց կոդով ձևաչափով։ Սա նշանակում է, որ «ArTever»-ի նյութերը բաց կերպով հասանելի կլինեն ամբողջ համաշխարհային հանրությանը, թույլ տալով մանկավարժներին, ծնողներին և ստեղծագործ անհատներին ազատորեն օգտագործել այս բովանդակությունը՝ հայկական մշակույթը առանց խոչընդոտների սովորեցնելու, զարգացնելու և տարածելու համար։

«Երբ փոքր էինք, մեր ծնողները հեքիաթներ էին պատմում. նրանք մեզ ուժ էին տալիս, հավատ էին սերմանում բարության նկատմամբ և ջերմացնում մեր հոգիները։ Սակայն այսօր իրավիճակը փոխվել է. երեխաների մեծ մասը հեքիաթներին նախընտրում է օտար մուլտֆիլմերը, և նրանք լսում են օտար բովանդակություն, ինչի արդյունքում հեռանում են հայկական մշակույթից և իրենց արմատներից։

«ArTever» պարզապես մուլտֆիլմեր չէ. դա փորձ է երեխաներին վերադարձնել իրենց արմատներին՝ անկախ նրանից, թե որտեղ են նրանք ապրում։ Մենք նոր կյանք ենք տալիս ավանդական հին հեքիաթներին, ստեղծում նոր կերպարներ և երեխաներին ցույց ենք տալիս մեր բնույթը, երաժշտությունը և արժեքները՝ բարությունը, քաջությունը և ընտանիքի կարևորությունը։

Հայկական հեքիաթները հիմնականում լի են տխրությամբ։ Մենք կստեղծենք մուլտֆիլմեր այդ հեքիաթների հիման վրա, բայց ժամանակակից ոճով՝ ավելի շատ բարությամբ և ավելի թեթև։ Մենք նախատեսում ենք մուլտֆիլմերը թարգմանել արևմտահայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և իսպաներեն լեզուներով։ Պատահական չէ նախագծի անվանումը՝ «ArTever». մենք ուզում ենք թևեր տալ երեխաներին՝ հայկական ազգային մշակույթի միջոցով։

Մուլտֆիլմերը հանրությանը հասանելի կլինեն YouTube-ում։

Մուլտֆիլմերը ժամանակակից աշխարհում հաղորդակցման ամենահզոր լեզուն են, և այս լեզուն օգտագործում ենք մեր գաղափարները երեխաներին փոխանցելու համար: Մենք համագործակցում ենք հոգեբանների և մանկավարժների հետ՝ ոչ միայն մեր մշակույթը փոխանցելու, այլև նրանց մտածողությունը զարգացնելու և ինքնավստահություն սերմանելու համար: Առաջին փուլում մենք կստեղծենք 27 մուլտֆիլմ՝ 12 երկարամետրաժ և 15 կարճամետրաժ: Սա ժամանակակից անիմացիայի կարևոր հիմք է, որը կօգնի երեխաներին կապվել հայկական մշակույթի հետ ժամանակակից և մատչելի ձևաչափով։

Այս նախաձեռնությունը հիմնված է մասնագետների և համախոհ անհատների սերտ թիմի վրա, ովքեր իրենց ողջ ստեղծագործական ներուժը ներդնում են իմաստալից ազգային արդյունք ստեղծելու գործում։

ArTever-ի հայեցակարգը շատ ավելի լայն է, քան պարզապես զվարճանքը: Որպեսզի ապահովենք, որ յուրաքանչյուր մուլտֆիլմ ունենա թերապևտիկ ազդեցություն, զարգացնի տրամաբանությունը և ցուցադրի անթերի ազգագրական ճշգրտություն, մենք ներգրավել ենք մասնագետների, այդ թվում՝ հոգեբանի, խոսքի թերապևտի և ազգագրագետի: Յուրաքանչյուր կադր՝ սկսած ավանդական զգեստներից և սրբազան զարդերից մինչև իսկական գործիքների ձայները և հայրենի երկրի ու բնության լանդշաֆտները, ամուր հիմք է դնում երեխաների ինքնավստահության և իրենց ծագման նկատմամբ հպարտության համար:

«ArTever» նախագիծը հսկայական հիմք է դնում հայկական անիմացիայի միջազգային վերածննդի համար։ Այսպիսի ազնիվ և կարևոր առաքելության իրականացումը հնարավոր դարձավ նրանց շնորհիվ, ովքեր ամբողջ սրտով հավատացին դրան։

«ԱրԹևեր» թիմը իր խորին, անկեղծ և անսահման երախտագիտությունն է հայտնում բոլոր հովանավորներին, բարեգործներին և գործընկերներին նախագծին ցուցաբերած անգնահատելի աջակցության համար», – ասաց նախագծի համահեղինակ Նարեկ Սարգսյանը Step1.am-ի հետ հարցազրույցում։

Արսեն Աղաջանյան

Եթե ուզում եք աջակցել նախագծին, հետևք հղումով։

Արցախցի գործիչ Արթուր Օսպիյանը, ով Նիկոլ Փաշինյանի հետ բանավեճից հետո կալանավորվել է, կալանավայրում շարունակում է հացադուլը։ Այս մասին տեղեկացնում է փաստաբան Դավիթ Հովհաննիսյանը։

«Անազատության մեջ գտնվելով՝ Արթուր Օսիպյանը շարունակում է իր պայքարը եւ հայտնել է, որ հացադուլից դուրս չի գա այնքան ժամանակ, մինչեւ Նիկոլ Փաշինյանն իրեն փախած անվանելու, իր արժանապատվությունը վիրավորելու համար ներողություն չխնդրի։ Արթուր Օսիպյանը պահվում է խոնավ պայմաններում, զրկված է արեւի լույս տեսնելու հնարավորություններից։ Մնացած բանտախցերի պայմանները զգալիորեն լավ են, քան այն բանտախցի պայմանները, որտեղ պահվում է Արթուր Օսիպյանը»,- ֆեյսբուքի եթերում ասել է փաստաբանը։