Արցախից բռնի տեղահանված հազարավոր քաղաքացիների համար բնակարանային խնդիրը շարունակում է մնալ ամենաակտուալը՝ կապված մի շարք մարտահրավերների հետ: Առավել խնդրահարույց է փոքր կազմով ընտանիքների հարցը:

ՍիվիլՆեթ լրատվականում թեմային է անդրադարձել լրագրող Իրինա Հայրապետյանը: Ըստ նրա՝ փոքր կազմով ընտանիքները հայտնվել են ծրագրի «կույր գոտում»: Ծրագրով տրամադրվող գումարը բավականին քիչ է բնակարանի վարձավճարը տալու համար՝ հաշվի առնելով Հայաստանի անշարժ գույքի շուկայական գները: «Սա նշանակում է, որ հենց ամենախոցելի խմբերից մեկը՝ միայնակ, տարեց անձինք կամ երիտասարդ ընտանիքները ստեղծված ծանր պայմաններում նվազագույն աջակցություն են ստանում»,- պարզաբանում է  հեղինակը։ «Մեկ այլ վիճահարույց դրույթ վերաբերում է շահառուների տարիքային չափանիշներին։ Ըստ գործող կարգավորման՝ մինչև երեք անդամ ունեցող ընտանիքները կարող են օգտվել ծրագրից միայն այն դեպքում, եթե ընտանիքը բաղկացած է միայն անժամկետ 1-ին կամ 2-րդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող կամ անժամկետ ֆունկցիոնալության սահմանափակման խորը կամ ծանր աստիճան ունեցող կամ 60 և ավելի տարեկան անդամներից, ինչպես նաև այն դեպքում, եթե նրանց տարիքների հանրագումարը կազմում է առնվազն 115 տարի՝ երկու անդամի դեպքում, և 175 տարի՝ երեք անդամի դեպքում: Սակայն այս մոտեցումը, ըստ փորձագետների, արհեստական սահմանափակումներ է ստեղծում։ Օրինակ՝ միայնակ մայրը երկու երեխաների հետ դուրս է մնում ծրագրից միայն այն պատճառով, որ չի հասնում այդ տարիքային շեմին՝ չնայած ակնհայտ սոցիալական խոցելիությանը»,- հավելում է լրագրողը։

Հոդվածում տեղ են գտել նաև առաջարկներ, որոնք շահառուները որոշում ընդունող կառույցներին հորդորում են հաշվի առնել: Դրանք են՝

• փոխել «չեն ցանկացել օգտվել ծրագրից» ձևակերպումը՝ ընդգծելով, որ շատ ընտանիքներ պարզապես չեն կարողանում օգտվել ծրագրից
• վերացնել տարիքային սահմանափակումները, որոնք խոչընդոտում են նույնքան խոցելի, բայց ավելի երիտասարդ ընտանիքների մասնակցությանը
• վերանայել վարձակալության պայմանագրի պարտադիր պահանջը և ներդնել վերահսկող ու կարգավորող մեխանիզմներ
• բարձրացնել սոցիալական աջակցության չափը և սահմանել նվազագույն երաշխավորված շեմ փոքր ընտանիքների համար
• ներդնել աջակցության չափի վերանայման (ինդեքսավորման) մեխանիզմ՝ հաշվի առնելով շուկայական փոփոխությունները
• երկարաձգել դրամական աջակցության ստացման ժամկետները՝ նվազեցնելու համար վարչարարական խոչընդոտները։

Հոդվածում, բացի արծարծված խնդրից, ներառվել է նաև հարցում, որտեղ փոքր կազմով ընտանիքները կարող են մասնակցել, իրենց համաձայնությունը կամ անհամաձայնությունը հայտնել՝ ընտրելով հարցման տարբերակներից մեկը, ինչպես նաև մեկնաբանությունների բաժնում թողնել կարծիքներ ու առաջարկներ:

Հարցին՝ «Մասնակցելո՞ւ եք, թե՞ ոչ փոքր կազմով ընտանիքների համար ՀՀ կառավարության նոր ծրագրին», 405 օգտատերեր պատասխանել են՝

• Այո՛, եթե ծրագրի պայմաններին մեր ընտանիքը համապատասխանի 61 %
• Ո՛չ, կնախընտրեմ պահպանել բնակարան ձեռք բերելու հավաստագիրը 15%
• Կմասնակցեմ, եթե ծրագրում որոշ փոփոխություններ իրականացվեն 7%
• Մեկնաբանություններում նշեք, թե ինչ փոփոխություններ կցանկանայիք 17%

«Մեկնաբանություններ» բաժնում օգտատերերը գրել են իրենց կարծիքներն ու առաջարկները:

«Բնակապահովման ծրագիրը սխալ սկզբունքով է կազմված։ Բնակարանի ձեռք բերման գումարը պետք է հատկացնեն ընտանիքին, ոչ թե մարդուն։ Մեծ կազմով ընտանիքները և՛ տուն են առնում, և՛ կահույք, իսկ փոքր թվով ընտանիքները պետք է ամբողջ կյանքում անտուն մնան, կամ վարկի տակ մտնեն։ Իսկ փոքր ընտանիքներին վերաբերող նոր ծրագիրը հարմար է միայն թոշակառուներին։ Անչափահաս երեխա ունեցող կամ երիտասարդ փոքր ընտանիքների համար այլ ծրագիր պետք է մշակել»,- նշում է օգտատեր Արմիդա Աբրահամյանը։

«Սոցիալական անարդարություն, փախստականների իրավունքների խախտում, մինչդեռ նույն պայմանները չեն գործում վերաբնակիչների ծրագրում, այնտեղ 1 անձը համարվում է ընտանիք և ստացել է մինիմում 8 մլն սերտիֆիկատ և իրացրել»,- նշում է Սուսաննան։

Եղել է նաև այսպիսի կարծիք: «Շնորհակալություն արցախյան ընտանիքների բնակարանային նպաստների հետ կապված համակարգային խնդիրները ընդգծելու համար: Մեր մտերիմ ընկերները փախստականներ են, և նրանք բախվում են հենց ձեր նշած խնդիրներին, որոնք խանգարում են նրանց օգտվել բնակարանային ծրագրից: Ես կցանկանայի տեսնել նրանց անվտանգ, տաք և կառուցվածքային առումով ամուր տանը, որը նրանցն է: Սակայն ներկայումս դա անհնար է»,-Մաուրեն Գումուս:

Հիմնական եզրակացություններ

Հարցվածների 61%-ը պատրաստակամ է մասնակցել ծրագրին, ինչը խոսում է բնակարանային խնդրի հրատապության մասին։ Թեման բավականին արդիական է և ունի բարձր հետաքրքրվածություն:

Մասնակիցների 24%-ը (17% + 7%) գտնում է, որ ծրագիրը լրամշակման կարիք ունի կամ ունի սեփական առաջարկներ։ Սա խոսում է այն մասին, որ ծրագիրը, որը դեռ պետք է գործարկվի, արդեն իսկ բավականին հրատապ հարցեր ու անհամաձայնություններ է իր մեջ պարունակում:

Իսկ ահա յուրաքանչյուր 7-րդ հարցվածը (15%) նախընտրում է ռիսկի չգնալ և պահպանել բնակարան ձեռք բերելու հավաստագիրը։

Հարցումն արտացոլում է 405 օգտատերերի սուբյեկտիվ կարծիքը և կարող է չներկայացնել բոլոր տեղահանվածների համընդհանուր տեսակետը, սակայն այն հստակ պատկերացում է տալիս առկա տրամադրությունների մասին։

Գայանե Զաքարյան

Ապրիլի 6–ին ԱԺ–ում լրագրողների հետ զրույցում նշեց ԱԺ ՔՊ–ական պատգամավոր Հայկ Սարգսյանը անդրադառձավ իր հայտարարությանը, թե դպրոցներից մեկում մեկ դասարանում բոլոր տղաները, բացի մեկից, հրաժարվել են Հայաստանի քաղաքացիությունից։

«Դա միակ դեպքը չի, բազմաթիվ դասարաններ կան, որտեղ դպրոցը ավարտելու հետո որևէ մեկը չի զորակոչվում բանակ, եթե ծանոթներ ունեք, հատկապես էլիտար համարվող դպրոցներում, մի հատ կարող եք հարցումներ անել, թե օրինակ, 2025 թվականին ձեր դպրոցից քանի՞ տղա է ավարտել դպրոցը, քանիսն է գնացել բանակ։ Սխեման հետևյալ է, ովքեր փող ունեն, մինչև 18 տարին լրանալը հրաժարվում են քաղաքացիությունից։ Այդ փողը Հայաստանում չեն ծախսում, դրսում են ծախսում՝ Եվրոպայում շատ, Ռուսաստանում ավելի քիչ։ Գումար է դուրս գալիս Հայաստանից դրա արդյունքում, այդ տղերքն են դուրս գալիս մեր պահեստազորից, հաշվառումից ընդհանրապես, ու մենք կորցնում ենք և՛ իրենց, և՛ իրենց գումարները։ Ես առաջարկել եմ այս սխեման փակենք ու շուռ տանք, որ այդ գումարները ոչ թե հոսեն Հայաստանից դուրս, այլ գան հոսեն ծառայող տղաների գրպանները։

Տեսեք, ըստ ՆԳՆ տվյալների, տարեկան 3000 տղա քաղաքացիությունից հրաժարվում է, մենք ասում ենք՝ 15 միլիոնը տուր, մեկ ամիս ծառայի, այսինքն դու ես որոշում 15 միլիոնը տալիս ես հրաժարվում ես ու չես ծառայում կամ նույն 15-ը տալիս ես գալիս մի ամիս ես ծառայում ու սրա արդյունքում եթե մեզ հաջողվեր այս 3000-ից 1000-ի բերել ծառայության, 1000-ով ավել շատ զորակոչ կունենայինք և մեր զորացրվողները ամեն մեկը 1.5 միլիոն կստանային։

Հիմա մեր գործընկերները որոշեցին, որ պետք չի այդ այդ հնարավորությունը տանք, պետք է թողնենք, ոնց որ կա, այսինքն էլիտար դպրոցներում էլի շարունակեն բոլորը քաղաքացիությունից հրաժարվել, չծառայել, մարզերում 50% զորակոչ ունենանք»,–ասաց Հայկ Սարգսյանը։

Նա հայտարարեց, որ Երևանում զորակոչի թիվը կրիտիկական ցածր է. «Երբ մենք ասում ենք՝ հանրապետությունում 30-35% է զորակոչը, դա մարզերի հաշվին է այդքան, Երևանում 10–16% է։ Տարի ենք ունեցել, որ 10 տոկոս է եղել, այսինքն անհավասարությունը կա։ Այն, որ ա օրենքի տապալմամբ ուզում են ասեն, որ այ չեղավ այդ անարդարությունը, այդ անարդարությունը խորանալու է, ինչի համար ցավում եմ»։

Հայկ Սարգսյանը նշեց, որ իր առաջարկի դեպքում անձը 1 ամիս կծառայի, կմտնի պահեստազոր, ու երբ կլինեն ենթադրյալ մարտական գործողություններ կամ էսկալացիա, այդ մարդուն պետությունը կունենար իր պահեստազորում. «Աայսինքն ինքը ոչ թե կլիներ ՌԴ քաղաքացի, այլ կլիներ մի ամիս պատրաստված զինծառայող, ով կկարողանար համալրել զինված ուժերի շարքերը։

Նիկոլ Փաշինյանը մեկնել է Վլադիմիր Պուտինի մոտ, և դա տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ նրա դիրքերը երկրում թուլանում են խորհրդարանական ընտրություններից առաջ, և հանրությունը դեռևս չի ներել նրան Լեռնային Ղարաբաղի կորստի համար, հաղորդում է ռուսական НТВ հեռուստաալիքը։

Վաղուց “փակված” Արցախի հարցը, պարզվում է, այդքան էլ փակ չէ, և ժողովուրդը չի ներել Ղարավաղի կորուստը։

Ըստ НТВ-ի նյութի հեղինակների՝ դրանցից գլխավորը մնում է Ղարաբաղի կորուստը. հասարակության զգալի մասը չի ներել վարչապետին տարածաշրջանի կորստի համար, իսկ փախստականները նրան բացահայտ մեղադրում են դավաճանության մեջ։ Ռեպորտաժում բերվում է Երևանի մետրոյում տեղի ունեցած հատկանշական մի միջադեպ, որտեղ Փաշինյանը վիճաբանության մեջ է մտել Ղարաբաղից տեղահանված մի կնոջ հետ, և խոսակցությունն ակնհայտորեն չի դասավորվել նրա օգտին։

Լրացուցիչ գրգռիչ գործոն են հանդիսանում նաև Սահմանադրությունը փոխելու վարչապետի ծրագրերը. նա մտադիր է դրանից հանել Ղարաբաղի մասին ցանկացած հիշատակում, ասված է ռեպրտաժի մեջ, որը պատրաստվել է Փաշինյանի՝ Մոսկցա կատարած այցի նախօրեին։

Ովքեր պետական դավաճանություն են արել Արցախի և այլ հարցերում, պետք է պատժվեն, ներում բեկում չկա։ Այս մասին այսօր հայտարարել է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ Նարեկ Կարապետյանը Արագածոտնի մարզում բնակիչների հետ հանդիպման ժամանակ։

«Մենք չպետք է գնանք մարդկանց հետևից միայն այն պատճառով, որ նրանք ՔՊ-ական են եղել, ինչպես իրենք են հիմա անում։ Սակայն կա մի նախապայման. ովքեր պետական դավաճանություն են արել Արցախի և այլ հարցերում՝ ներում չունեն։ Նրանք պետք է պատժվեն»,- ասել է Կարապետյանը։

Իշխող կուսակցությունն իր հերթին դավաճանության մեջ է մեղադրում Արցախի ղեկավարությանը։

Բա ինչի՞ է ինքը Երևանում, իսկ մնացած նախագահները՝ Բաքվի բանտում։ Այս մասին ապրիլի 4–ին նշել է ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը՝ անդրադառնալով նրան, որ Արցախի նախագահ Սամվել Շահրամանյանը զառանցանք է որակել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը, թե արցախցիները 2020 թվականի ճողոպրել, փախել են։

«Բա փախնելը ո՞նց է լինելում։ Կրկնում եմ, բա ինչի է ինքը Երևանում հարցազրույց տալիս, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի մնացած ղեկավարները հիմա Բաքվի բանտում են։ Թող սուս մնա, ինչքան քիչ խոսա, այնքան իր օգուտն է։ Ես իրան խորհուրդ եմ տալիս քիչ խոսի և այստեղ այնտեղ չներկայանա որպես ինչ-որ պաշտոնյա, ինքը պաշտոնյա չի, ինքը իր ձեռքով ստորագրել է, որ ինքը պաշտոնյա չի ու պաշտոնյա չի եղել, և հիմա առնվազն բարոյական չի նման ձևով պահել մեր բարձր հովանու ներքո, Հայաստանի Հանրապետության բարձր հովանու ներքո»,–ասաց նա։

Հասարակությունը չի ներել, դավաճանները կպատժվեն։