Մայր Աթոռը խստորեն դատապարտում է Կովկասի մուսուլմանների վարչության հայտարարությունը, որով, ըստ Էջմիածնի, փորձ է արվում արդարացնել Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից Արցախի հայկական հոգևոր-մշակութային ժառանգության ոչնչացումը:

«Սրբավայրերի պղծումը, յուրացումը կամ ոչնչացումը չի կարող արդարացվել որևէ քաղաքական, վարչական կամ կեղծ իրավական ձևակերպմամբ», – ասված է Մայր Աթոռի հայտարարության մեջ։

Ըստ Էջմիածնի՝ Արցախի անկախության շրջանում կառուցված եկեղեցիները «ապօրինի շինություն» որակելը մերժելի է, և այդ պատճառաբանությամբ սրբավայրերը ոչնչացնելը կրոնական ու մշակութային ժառանգության պաշտպանության միջազգային սկզբունքների բացահայտ ոտնահարում է և «մշակութային եղեռնագործություն»։

Կովկասի մահմեդականների վարչությունն ավելի վաղ հայտարարել էր, որ «օկուպացիայի ընթացքում կառուցված երկու անօրինական շինությունների քանդումը չի կարող դիտարկվել որպես կրոնական կամ մշակութային ժառանգության ոչնչացում»:

Բացի այդ, ըստ ադրբեջանական այդ կառույցի՝ Հայ Առաքելական եկեղեցին «պատմական իրականության խեղաթյուրման փորձեր» է կատարում՝ խաթարելով տարածաշրջանում կայուն խաղաղության հաստատման ջանքերը։

Հայաստանյայց եկեղեցին ի պատասխան շեշտել է, որ նման պնդումները բացահայտ անհիմն և ստահոդ են. «Խաղաղությունը խոչընդոտվում է պատմական ճշմարտության կեղծմամբ, բռնի տեղահանված արցախահայերի իրավունքների ոտնահարմամբ, Արցախի հայկական ժառանգության յուրացմամբ և հայկական հետքի հետևողական վերացմամբ»։

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը կոչ է անում միջազգային կրոնական և իրավապաշտպան կազմակերպություններին, մշակութային ժառանգության պաշտպանության բոլոր պատասխանատու կառույցներին գործուն քայլեր ձեռնարկել՝ կասեցնելու Ադրբեջանի կողմից հայկական մշակույթի ոչնչացման քաղաքականությունը։

Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի թագավոր և Բրիտանական հասարակապետության ղեկավար Չարլզ III-ը ելույթ ունեցավ ԱՄՆ Կոնգրեսի երկու պալատների առջև՝ հայրական խրատներ և նուրբ ապտակներ հիշեցնող ելույթով, որը պետք է հիշեցնի անառակ որդուն իր ազգային արմատների մասին։

«Ես մեր թագավորական տոհմում 19-րդն եմ, ով ամեն օր ուսումնասիրում է ամերիկյան գործերը», – ասաց թագավորը՝ ինչպես հայր, որը հետևում է իր բոլոր երեխաներին, նույնիսկ եթե նրանք առանձին են ապրում։

Միացյալ Նահանգների հիմնադիր հայրերը հեռատես և քաջ ապստամբներ էին, ասաց թագավորը։ Նա Ջորջ Վաշինգտոնին անվանեց ապստամբ կամ անջատողական, բայց գովաբանեց նրան սերունդներին «բրիտանական լուսավորության մեծ ժառանգությունը և Մագնա Կարտայի իդեալները» փոխանցելու համար։ Այլ կերպ ասած, 250 տարի առաջ Միացյալ Նահանգները, անջատվելով, մնաց Մեծ Բրիտանիան կազմում՝ որպես նույն արժեքների կրող։

Թագավորը թվարկեց այս արժեքները։

«Կոնգրեսը ստեղծվել է բոլոր մարդկանց շահերը ներկայացնելու համար, որը դուք ժառանգել եք մեզանից»։ Սրանք ընդհանուր ժողովրդավարական իրավական և սոցիալական ավանդույթներ են։ Գործադիր իշխանությունը ենթակա է զսպումների և հակակշիռների համակարգի։ Որոշումները չպետք է կայացվեն մեկ անհատի կամքով, այլ Միացյալ Նահանգների կենդանի խճանկարը ներկայացնող շատերի խորհրդակցությունների միջոցով, նշեց թագավորը՝ ակնարկելով Թրամփի ավտորիտարիզմին։

Նա ասաց, որ մենք ապրում ենք մեծ անորոշության ժամանակներում, բայց բռնության գործողությունները երբեք չեն հասնի իրենց նպատակին, չնայած «մենք միասնական ենք ժողովրդավարության նկատմամբ մեր նվիրվածության և մեր ժողովրդին վտանգից պաշտպանելու հարցում»։ Թագավորը ակնարկում է Թրամփի բացահայտ ցանկությանը՝ բոլոր հարցերը ուժով լուծելու, չնայած դա երբեմն հակառակ ազդեցություն է ունենում։

Այստեղ շատերի և անձամբ ինձ համար քրիստոնեական հավատքը ամուր խարիսխ է, ասաց թագավոր Չարլզը, բայց ես կարծում եմ, որ մեր առաքելությունն է խթանել կարեկցանքը, խաղաղությունը և բոլոր հավատքների  մարդկանց գնահատումը։ Թագավորը ուղղակիորեն անդրադառնում է Թրամփի վարչակազմի անդամների փորձերին՝ Մերձավոր Արևելքում իրենց գործողությունները քողարկելու որպես հանուն քրիստոնեության պայքար։

Ես հույս ունեմ և աղոթում եմ, որ մեր միջազգային գործընկերների հետ միասին մենք կարող ենք կանխել ձողաձողերից սրերի վերածվելը։ Թագավորը ակնարկում է համաշխարհային արդյունաբերության և քաղաքականության ռազմականացման վտանգի մասին։

Մեր միությունը հիմնված է Միացյալ Նահանգների և Եվրոպայի միջև Ատլանտյան գործընկերության վրա: Մենք պետք է կառուցենք ապագան այն բանի վրա, ինչը մեզ աջակցել է վերջին 80 տարիների ընթացքում, նշեց թագավորը՝ հակառակ Թրամփի՝ ԵՄ-ի հետ կապերը խզելու ցանկությանը: Մենք չպետք է ուշադրություն դարձնենք ավելի մեկուսանակու կոչերին, հավելեց նա։

Օրենքի գերակայությունը և անկախ դատական ​​համակարգը հնարավորություն են տալիս տնտեսական պայմանագրեր կնքել և արագ զարգացում ունենալ, նշեց Չարլզը՝ կոչ անելով վերադառնալ այն բանին, ինչը թույլ տվեց Մեծ Բրիտանիային և Միացյալ Նահանգներին արագ տնտեսական և սոցիալական առաջընթացի հասնել։

Ելույթն ավարտելով՝ թագավորը շնորհակալություն հայտնեց Թրամփին «հրաշալի ընթրիքի» համար՝ կատակելով, որ այն «շատ ավելի լավ էր, քան Բոստոնի թեյախմությունը»։

Կատակն այն է, որ Բոստոնի թեյախմությունը՝ ամերիկացի գաղութարարների բողոքի ցույցը 1773 թվականին, սկիզբ դրեց այն իրադարձություններին, որոնք, ի վերջո, հանգեցրին Ամերիկյան հեղափոխությանը, Մեծ Բրիտանիայի հետ պատերազմին և, ի վերջո, 1776 թվականին Ամերիկայի անկախությանը։

Չարլզ թագավորի ԱՄՆ ամբողջ այցը նման է միապետ-հայրի այցելությանը իր ժամանակավորապես «ապստամբ» գաղութ։ Թագավորի ելույթի ժամանակ ամբողջ Կոնգրեսը 12 անգամ ծափահարություններով լցվեց՝ ցույց տալով միապետի խոսքերի նկատմամբ խորը հարգանքը։

Օվալաձև աշխատասենյակում «Արտեմիս 2» առաքելության անձնակազմի հետ հանդիպման ժամանակ Թրամփը լրագրողներին ասել է, որ Ռուսաստանի ներգրավվածությունը այլ միջազգային ճգնաժամերի լուծմանը, մասնավորապես Իրանի շուրջ, ավելի տրամաբանական կլինի Ուկրաինայում հակամարտության ավարտից հետո։

«Ես կնախընտրեի, որ դուք (Ռուսաստանը – խմբ.) մասնակցեք Ուկրաինայում պատերազմի ավարտին», – ասել է նա։

ԱՄՆ նախագահը նաև ենթադրել է, որ Ուկրաինայի և Իրանի հակամարտությունները կարող են ավարտվել մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում։

«Ո՞ր պատերազմն է ավարտվելու առաջինը։ Ես չգիտեմ։ Գուցե նույն ժամանակահատվածում», – ասել է նա։

Իրանի հետ կապված իրավիճակի վերաբերյալ Թրամփը հավելել է, որ Վաշինգտոնը ակնկալում է, որ Թեհրանը փաստացի կընդունի պարտությունը։

«Նրանք (Իրանը – խմբ.) պարզապես պետք է ասեն. «Մենք հանձնվում ենք»», – նշել է նա։

Թրամփը Պուտինին ասել է, որ Ուկրաինայում հակամարտության կարգավորման գործարքն արդեն մոտ է։

Ուկրաինան ռազմական պարտություն է կրել, հայտարարել է Թրամփը։

Պուտինը Թրամփին պատմել է «ՍՎՕ գոտու իրավիճակի մասին, որտեղ ռուսական զորքերը հետ են մղում թշնամուն», – ասել է Պոիտինի օգնական Ուշակովը։

«Վաշինգտոն Թայմս»-ում «Հունիսի 7-ի Հայաստանի ընտրություններն արդեն կեղծված են» վերնագրով հոդվածում Հարվարդի համալսարանի Քենեդիի անվան կառավարման դպրոցի գիտաշխատող Դավիթ Գրիգորյանը ներկայացրել է Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստը։

«Նիկոլ Փաշինյանը խոստովանել է մի արտառոց բան։ Լեռնային Ղարաբաղի կորուստը՝ 2020-2023 թվականների ռազմական պարտությունը, որը զրկեց Հայաստանին իր հիմնական ռազմավարական բուֆերից և, ի վերջո, ստիպեց 120,000 էթնիկ քրիստոնյա հայերի լքել իրենց պատմական հայրենիքը, նրա խոսքով՝ «դիտավորյալ զոհաբերություն էր հանուն Հայաստանի անկախությունը պահպանելուն»։ Ըստ Հայաստանի Սահմանադրության՝ ինքնիշխան տարածքի դիտավորյալ փոխանցումը և ռազմական պարտության կազմակերպումը պետական դավաճանության ակտեր են։ Պարոն Փաշինյանը գիտի դա», – գրում է Դավիթ Գրիգորյանը։

Դրանից ընդամենը մի քանի օր առաջ ընդդիմադիր «Հայաստան» դաշինքի առաջնորդ, պաշտպանության նախկին  նախարար Սեյրան Օհանյանը կոշտ մեղադրանք է հնչեցրել Նիկոլ Փաշինյանի դեմ։ Նա ասել է, որ 2020 թվականին Արցախում 44-օրյա պատերազմի ժամանակ թշնամուն հաջողվել է ճեղքել պաշտպանությունը միայն մեկ՝ հարավային հատվածում, որը գտնվում էր ՀՀ Գլխավոր շտաբի և անձամբ Նիկոլ Փաշինյանի անմիջական հրամանատարության ներքո։ Օհանյանը, ըստ էության, մեղադրեց Փաշինյանի թիմին «պայմանավորված պարտության» և Արցախի հարավի՝ ընդհուպ մինչև Շուշիի հանձնման մեջ։

Ավելի վաղ նախկին օմբուդսմեն և «Միասնության թևեր» կուսակցության ներկայիս վարչապետի թեկնածու Արման Թաթոյանը ևս մեկ կոշտ մեղադրանք էր հնչեցրել՝ պնդելով, որ հայկական զորքերը դուրս են եկել Ջերմուկի մոտ մի տարածքիցից, և ադրբեջանական դիրքերն արդեն հաստատվել են լքված տարածքում։

Իր հերթին, մեղադրանքներ են հնչում երկու պաշտպանության նախարարների՝ Վաղարշակ Հարությունյանի (20 նոյեմբերի, 2020 – 20 հուլիսի, 2021) և Արշակ Կարապետյանի (2 օգոստոսի – 15 նոյեմբերի, 2021) հասցեյին, որոնք չեն թաքցրել իրենց ռուսամետ հակումները։ Նրանց պաշտոնավարման ընթացքում Արցախի Ակնայի, Քարվաճառի և Քաշաթաղի շրջանները առանց մարտերի հանձնվեցին ադրբեջանական կողմին (ըստ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության), որին հաջորդեց Գորիս-Կապան ճանապարհի մի մասի,  Սև Լիճի մոտ գտնվող տարածքի հանձնումը։ Ռուսական զորքերը հայտնվեցին Սյունիքում, հայկական բանակը դադարեց դիմադրություն ցուցաբերել, և Հայաստանի և Արցախի անվտանգության երաշխավորի բոլոր պարտականությունները փոխանցվեցին ռուսական կողմին։ Մինչդեռ, հայկական հարցումներին ի պատասխան, Ռուսաստանը պատասխանում էր, որ Հայաստանը հաստատված սահմաններ չունի։

Նիկոլ Փաշինյանը, մի կողմից, ընդունում է, որ Հայաստանը պաշտոնական սահմաններ չունի, բայց մյուս կողմից՝ պնդում է 1975 թվականի խորհրդային քարտեզների և «Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածքի» վրա։ Այս առումով, Տավուշից սկսված «սահմանազատումը» լուրջ հարցեր է առաջացնում. եթե Հայաստանը սահմաններ չունի, ապա ի՞նչ հիմքով է իրականացվել սահմանազատումը։ Եվ ի՞նչ հիմքով է այն շարունակվելու՝ ի վնաս Հայաստանի ներկայիս տարածքի։

1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշման համաձայն՝ Արցախը Հայաստանի մաս է կազմում, ինչն ամրագրված է Հայաստանի անկախության հռչակագրում և Սահմանադրությունում։ Բաքուն ընդունում է դա, այդ իսկ պատճառով պահանջում է փոփոխություններ կատարել Հայաստանի Սահմանադրությունում։ Փաշինյանը նույնպես ընդունում է դա՝ ասելով, որ «զոհաբերել է Ղարաբաղը». ի վերջո, նա չէր կարող զոհաբերել այն, ինչը իրենը չէր։

Մյուս կողմից, Փաշինյանն ասում է, որ Արցախը երբեք չի եղել Հայաստանի մաս։ Սակայն դա հարց է առաջացնում․ իրավասո՞ւ էր Փաշինյանը ստորագրել 2020 թվականին եռակողմ հայտարարությունը, որով  հայկական վերահսկողությունը Արցախի երկու երրորդի նկատմամբ կորցվել է։

Փաշինյանին մինչ օրս հաջողվել է համոզել հայ հասարակությանը ոչ ակնհայտ բաներում (Ղարաբաղը Հայաստան չէ, մենք պատասխանատու չենք Արցախի համար, Արցախի ժողովուրդը փախել է, ռուսները խոստացել են, բայց չեն կատարել), բայց միջազգային հանրությունը այդքան էլ հեշտությամբ չի մոլորեցվում։ Սա բարոյական պատասխանատվության կամ այն ​​​​հարցը չէ, թե ով է դավաճանել կամ ով է փախել․ խոսքը՝ կայացված որոշումների միջազգային իրավական հիմքի մասին է։

«Չորրորդ հանրապետության» և Հայաստանի համար նոր Սահմանադրության գաղափարը այս բոլոր հարցերը մի հարվածով հանելու փորձ է։ Բայց արդյո՞ք դա կհաջողվի։