Երբ գտնվում ես Սյունիքի Տեղ համայնքում, տպավորություն է, որ այն կտրված է ոչ միայն Հայաստանից, այլև ամբողջ աշխարհից։

Հասարակական տրանսպորտ այստեղ չի գործում, դրա համար գյուղացիները համատեղ “փող են դնում”, երբ պետք է լինում Գորիս առեւտրի կամ հիվանդանոց գնալ։

Այստեղ չեն քննարկում եկեղեցի-իշխանություն հարաբերությունների թեման, որը թունավորում է Հայաստանի ներքաղաքական կյանքը, իսկ տեղացիների հետ խոսելիս չի զգացվում, որ Սյունիքը, որտեղ հենց նրանք են ապրում, վաղուց աշխարհաքաղաքական հարց է դարձել։

Գյուղացիները տեղյակ չեն ադրբեջանական վառելիքի Հայաստան հասնելուն (ինձ ի՞նչ, ես գազով եմ քշում, կատակում է մի վարորդ), ոչ էլ ԵՄ-ի կողմից Հայաստանին 15 մլն եվրո տրամադրելու մասին։ Կանանց մի խումբ նստած է փոքրիկ մթերային խանութի առջև ու կենցաղային հարցեր է քննարկում: Տղամարդիկ հերկում են այգիները, վառում աշնանից մնացած չոր տերևները, փայտ ջարդում։ Ընդհանրապես, դժվար է հասկանալ, ինչպիսի մթնոլորտ է այստեղ՝ խաղաղություն, թե՞ անտարբերություն։ Կյանքն այստեղ տարբեր է, բայց ինչպիսի՞ն է այն։

Պատկերացրեք՝ կանգնած եք ձեր տան առջև, բայց ինչ-ինչ պատճառներով չեք կարողանում ներս մտնել: Բանալին չեք կորցրել, ավելին՝ այն ձեր գրպանում է, բայց մեկ է` չեք կարողանում մտնել։ Հենց այս զգացողությունն է առաջանում Տեղ համայնքում գտնվող ցանկացած արցախցու մոտ։ Կարող եք երկու ժամից տանը լինել, բայց չեք կարող։ Մի ժամանակ մեքենաշատ մայրուղին այժմ դատարկ է, երբեմն զինվորականների մեքենաներ են անցնում։ Մայրուղու երկայնքով գտնվող բոլոր բիզնեսները սնանկացել են։ Երբ մի քիչ էլ եք շարունակում ճանապարհը` անցնում «Արցախ» և «Ստեփանակերտ» ցուցանակից, ձեր առջև արդեն փշալարեր և ցեմենտե բլոկներ են։ Վերջ։

Լուսինեն 7 երեխաների մայր է (և սպասում է ութերորդին), ասում է, որ դստերն է խնդրում լվացքը փռել, որպեսզի խուսափի տեսնել Արցախի լեռները, որոնք պարզ երևում են Տեղում վարձակալած գյուղական տան պատշգամբից։

«Գրեթե տնից դուրս չեմ գալիս, ոչ էլ մեկի հետ շփվել եմ ուզում, երեխաներն են եւ իմ ընկերները, եւ հարևանները, եւ ազգականներս։ Ես նույնիսկ ինտերնետից ու հեռուստացույցից չեմ օգտվում։ Դստերս եմ խնդրում, որ լվացքը փռի, որպեսզի չտեսնեմ Արցախի լեռները, որոնք ուղիղ իմ առջև են։ Ավելի լավ է չտեսնեմ այն, քան տեսնեմ, բայց չկարողանամ գնալ իմ հայրենի Աստղաշեն ու Մարտակերտ։ Երեխաները նույնպես շատ են կարոտում, նույնիսկ փոքրերն են հիշում Ղարաբաղը։ Մի օր երեխաներից մեկը սկսել էր տոնական շորերը, կոշիկներ հագնել։ Երբ հարցրի, թե այդ ո՞ւր, նա պատասխանեց, որ ադրբեջանցիներն են իր մանկասայլակը քշում հիմա, և ինքը պատրաստվում է գնալ հետ վերցնել։ Ինտերնետում է տեսել, թե ինչպես են ադրբեջանցիները քշում հայ երեխաների հեծանիվներն ու մանկասայլակները։ Դե իսկ մեծերը լի են հույսով, ասում են՝ կգա օրը, երբ ճանապարհը կբացվի, և մենք տուն կգնանք, նրանք այստեղ չեն հարմարվում, որքան էլ որ նրանց հայրենիքը լինի», – ասում է Լուսինեն։

Լուսինեն Արցախի Ասկերանի շրջանի Աստղաշեն գյուղից է, Մհերի հետ ամուսնացել եւ Մարտակերտում էին ապրում։ Որպես բազմազավակ ընտանիք՝ նրանք տուն են ստացել Մարտակերտում, որտեղ ընդամենը երկու տարի են հասցրել ապրել` մինչեւ 2023թ.։

«Ին՞չ ահավոր էր։ Ասացին սպասեք, ինչ-որ մեկը կգա եւ ձեզ կտարհանի, բայց ոչ ոք չեկավ, բոլորը հեռանում էին ով ինչպես կարողանում էր։ Ինչևէ, մի Урал էլ մենք խցկվեցինք ու Գորիս հասանք` երկու օր սոված-ծարավ ճանապարհներին մնալուց հետո։ Ես զգում էի, որ պատերազմ է լինելու։ Դպրոցի ուսուցիչը զանգահարեց ինձ և հետաքրքրվեց, թե ինչու չեմ ուղարկել երեխաներին դպրոց և հետաքրքրվեց, թե արդյո՞ք հիվանդ չեն։  Ո՛չ, պատասխանեցի ես, հիվանդ չեն, բայց չեմ ուղարկում: Ես զգում էի, որ ինչ-որ վատ բան է պատահելու եւ չեմ կարողանալու երեխաներին հավաքել։ Հետո, երբ ամեն ինչ տեղի ունեցավ «իմ սցենարով», հարցրին, թե որտեղի՞ց գիտեի դա։ Չնայած 2020 թվականի պատերազմից հետո կառավարությունը սկսեց ճանապարհներ կառուցել, կհիշեք Ասկերանի ասֆալտը, և բնակարաններ կառուցել, ես զգացի, որ վտանգը մոտենում է։ Եվ այդպես էլ եղավ», – հիշում է Լուսինեն։

Լուսինեն և իր ամուսինը՝ Մհերը, պլանավորում են ՀՀ կառավարության բնակարանային ծրագրի շրջանակներում տուն գնել Գորիսում կամ Սիսիանում և ամեն ինչ սկսել զրոյից։ «Հոգնել ենք վարձ վճարելուց, մարդ պետք է մի սեփական անկյուն ունենա», ասում է նա, «ամուսնուս ծանր աշխատանքի գումարին ավելացնում ենք երեխաների նպաստից եւ բնակվարձ տալիս: Մեծ քաղաքներում ապրել չեմ ուզում, ես իմ հավերը, կովերը, սեփական այգի պետք է ունենամ»:

Չնայած այս բոլոր դժվարություններին, Լուսինեն չի ընկճվում եւ անգամ աշխատել է հասցնում. «Միջոցառում էր, ինչ-որ խաչքար էին տեղադրում, կանչեցին, որ գնամ ժենգյալով հաց թխեմ: Թխեցի, թողեցի` եկա: Ես ոչ մեկից օգնություն չեմ խնդրում, շնորհակալ եմ այն ​​ամենի համար, ինչ արել են ինձ համար: Աառնարան, լվացքի մեքենա, պահարան են տվել, Կարմիր խաչն է օգնել։ Հերիք է, շնորհակալ եմ, մնացածը ինքս կստեղծեմ։ Ես նույնիսկ երեխաներին հիվանդանոց չեմ տանում, բուժում եմ ժողովրդական ավանդույթներով։ Էն օրը մանկապարտեզի դաստիարակչուհին զանգահարել է, թե երեխան հազում է, շտապ հիվանդանոց տարեք, ոչ ինքն է քնում, ոչ թողնում է մյուսները քնեն: Ի՞նչ հիվանդանոց, երկու շլորի լավաշ, մեկը կրծքին, մեկը մեջքին դրեցի ու փաթաթեցի: Տես հիմա հազ ո՞ւնի», – ինքնագոհ պատմում է Լուսինեն։ Իրոք, երեխան իր համար աշխույժ խաղում էր շան հետ (բոկոտն)։

Լուսինեն չի հավատում հայ-ադրբեջանական հնարավոր խաղաղությանը, որի մասին այդքան շատ են խոսում Հայաստանում այսօր։ «Ոչ մի խաղաղություն էլ չի լինելու, – վստահ ասում է նա, – ես այստեղ տեսնում եմ նույն նշանները, ինչ Արցախում։ Այն ժամանակ էլ մեզ “զարմացնում” էին նոր ճանապարհներով, շինարարություն և եւ այլն, բայց վերջում տեսանք, թե ինչ պատահեց։ Չզարմանաք, եթե մի օր Երասխ հասնեն, չզարմանաք, եթե մի օր մենք, լավագույն դեպքում, Ամերիկա կամ Ֆրանսիա հայտնվենք», – ասում է Լուսինեն։

Տեղացիները նույնպես անորոշ են նկարագրում իրավիճակը։ Մեկ ասում են, որ ամեն ինչ լավ կլինի, մեկ հակադարձում, որ հնարավոր է՝ պատերազմ լինի։ «Գուցե Փաշինյանը կարողանա ինչ-որ բան անել, գուցե՝ ոչ», – ասում է տիկին Սեդան և պատմում իր փեսայի հետ պատահած ողբերգական պատմությունը։

«Գնաց ու չեկավ…», – արցունքները  սրբում է տիկին Սեդան։ «Սարսափելի այդ լուրը ստացանք հոկտեմբերի 13-ին։ Դրանից առաջ նա զանգահարել էր և հորդորել, որ երեխաներին լավ նայենք: Մի դրոշ են բերել մենակ, ասում են ԴՆԹ-ն համընկել է,  չգիտենք։ Ո՞վ է հավատում, որ մենք հավատանք։  Այնքան երիտասարդներ գնացին… Եթե հանձնելու էր, ինչո՞ւ այսքան ջահելներ կոտորեցին», – հարցնում է նա։

«Դուստրս հիմա չորս երեխաների հետ Գորիսում է ապրում: Ինչպե՞ս կարող է նա միայնակ խնամել չորս երեխաների, որոնցից մեկը առողջական խնդիրներ ունի։ Ենթադրենք կարող է աշխատել, բայց ո՞վ պետք է հոգ տանի երեխաների մասին։ Խնդրեմ, մեկն էլ հարևանուհիս` Վարդուհին, երկու հաշմանդամ երեխաների մայր էլ նա է։ Սահմանամերձ գյուղում ենք ապրում, հենա նրանց խրամատները, բայց պատշաճ ուշադրություն չկա», – ասում է տիկին Սեդան։

Ինչեւէ, ի տարբերություն արցախցիների ու սյունեցիների, քաղաքական գործիչներն ու իշխանությունները լավատեսորեն են տրամադրված Հայաստանի հարավի և առհասարակ տարածաշրջանի նկատմամբ։

«Խաղաղությունն այլեւս իրականություն է», – Ֆեյսբուքում գրել է Փաշինյանը՝ կիսվելով Հայաստան հասած ադրբեջանական վառելիքի մասին տեսանյութով։ ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպան Քրիստինա Քվինը հայտարարում է, «Թրամփի ուղու» բարելավման մասին։ «Մեկ այլ ներդրում է ԱՄՆ-ի կողմից վերջերս Հայաստանին 145 միլիոն դոլարի նոր օգնության ֆինանսավորումը, որի մեծ մասը կուղղվի TRIPP նախագծի առաջխաղացմանը և սահմանային անվտանգության ու կառավարման բարելավմանը»։

Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը վերջերս ժամանել է Հայաստան և հայտարարել, որ «Թրամփի ուղին» անհնար է առանց Ռուսաստան, և որ Հայաստանը պետք է ընտրություն կատարի ԵՄ-ի և  ԵԱՏՄ միջև։ Դեռեւս ապրիլին Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը հայտարարել էր՝ Հայաստանի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև սահմանների բացումը կփոխի «խաղի կանոնները»։  Իրանի գերագույն առաջնորդի խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթին (կրկին) հայտարարեց, որ Իրանը դեմ է «Թրամփի ուղի» նախագծին, այն որակելով որպես տարածաշրջանային անվտանգությանը լուրջ սպառնալիք՝ պնդելով, որ ծրագիրը պարզապես «Զանգեզուրի միջանցքի» վերանվանված տարբերակն է։

Իսկ գետնի վրա տեղի է ունենում այն, որ հայ-իրանական սահմանը հսկում է Ռուսաստանի ԱԴԾ-ն, իրանական վառելիքի ցիստեռնները գալիս-գնում են, շինարարական ընկերությունները ներգրավված են Սյունիքում ճանապարհաշինարարական աշխատանքներին, այստեղ է տեղակայված ԵՄ դիտորդական առաքելությունը, Թուրքիան և Ադրբեջանը երկաթուղային գծերը հասցրել են Հայաստանի սահման, իսկ հայկական մասում խորհրդային ժամանակներից ի վեր կայանված են ժանգոտած գնացքների վագոնները։

Ինչպե՞ս են այսքան գերտերություններ ընդհանուր լեզու գտնելու փոքր մի պրովինցիայում։ Դժվար է ասել, թե ապագայում ինչպիսի էկլեկտիկ պատկեր կստեղծվի այս ամենից, եթե ստեղծվի իհարկե։

Մարութ Վանյան

Նյութի բնօրինակն անգլերեն` The Armenian Mirror-Spectator

Լիանետա Իշխանյանը ծնվել է Արցախի Մարտունու շրջանի Աշան գյուղում։ Նա ուսուցչուհի է։ Արցախի տեղահանությունից հետո ընտանիքով բնակություն են հաստատել Երևան քաղաքում։ Աշխատանքի է անցել քաղաքի մանկապարտեզներից մեկում։ Ինչպես Արցախում, այստեղ ևս սիրով է աշխատում երեխաների հետ։

 Հարազատ գյուղի մասին ջերմությամբ է խոսում, կարոտում ամեն մի քարը

-Աշանը շրջանում հայտնի գյուղ էր՝ թե՛ իր մտավորականներով, թե՛ աշխատասեր ժողովրդով։ Մեր գյուղն ուներ բազմաթիվ պատմամշակությաին հուշարձաններ՝ նշանավոր եկեղեցի, մատուռներ, խաչքարեր։ Կային բազմաթիվ աղբյուրներ, որոնք մարդկանց համար կյանքի ակունք էին։

Մեր գյուղը հայտնի էր նաև գինեգործությամբ։ Գրեթե բոլորը գինի էին թորում, ու Աշանի գինին հայտնի էր ողջ Արցախում։ Մեր գյուղը նշանավոր է նաև իր հյուրասիրությամբ։ Աշանում չկար մի ընտանիք, որ իր հարկի տակ տարբեր տեղերից հյուրեր ընդունած չլիներ։ Եվ ոչ մեկն առանց լավ տպավորությունների չէր հեռանում գյուղից։ Շատերը բարեկամացել և մինչև այսօր կապված են իրար հետ։

Մասնագիտությամբ հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի եմ։ Աշխատել եմ Աշանի միջնակարգ դպրոցում, որտեղից էլ անցել եմ վաստակած թոշակի։ Երկու տարի աշխատել եմ նաև Ժդանովի շրջանի գյուղերից մեկի ինտերնացիոնալ դպրոցում։

Աշանում ապրել եմ 60 տարի։ Այն ինձ համար աշխարհի ամենահրաշալի վայրն է, որտեղ ամեն ինչ քոնն էր, հարազատ։ Արցախի ամեն տեղն էլ հաճելի է, սակայն մեր գյուղն աննկարագրելի է։ Շատ եմ կարոտում։ Աշանից դուրս իմ կյանքը երբեք չեմ պատկերացրել ու երբեք չեմ մտածել, որ կապրեմ Երևանում։ Ես այն համոզման եմ, որ վերադարձ Արցախ անպայման լինելու է։ Կտեսնեմ ես այդ բաղձալի օրը,  թե ոչ, չգիտեմ, բայց վերադարձ լինելու է։ Աշխարհը չի կարող երկար լուռ մնալ։ Գերտերությունները չեն կարող մեզ հնարավորություն չտալ, որ վերադառնանք ու ապրենք մեր հողում։

Տիկին Լիանետայի հոգին ալեկոծվում է ցավից, երբ խոսում է 44-օրյա պատերազմից

-Ինչպես ցանկացած արցախցի՝ ես ևս ապրել եմ 2 կյանքով՝ պատերազմյան և նախապատերազմյան։ Մինչև պատերազմն սկսվելն այն կարծիքին էինք, որ պետք է ապրենք անկախ ու ազատ երկրում․ աշխարհը պետք է Արցախը ճանաչի որպես առանձին պետական միավոր, ու մենք կապրենք երջանիկ կյանքով և կունենանք աշխարհի մեջ մեզ համար ամենաթանկ ու նվիրական անկյունը։

Սակայն մեր հույսերը չարդարացան․ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսվեց պատերազմը։ Կիրակի էր․ մարդիկ խաղաղ քնած էին։ Ինչպես միշտ՝ արթնացել ու անցել էի տնային գործերին։ Հավերին էի կերակրում, ու հանկարծ պայթյուներ լսվեցին, ու դրանք շարունակական էին։ Հասկացանք, որ պատերազմ է կրկին։ Իհարկե, վերջին օրերին խոսվում էր, որ սահմանին կուտակումներ կան, վիճակը մի քիչ լարված է։ Սակայն մենք չէինք հավատում, որ աշխարհը թույլ կտա նման բան։ Չէինք հավատում, որ նորից պատերազմ կլինի, որ արցախցին կրկին արյուն, մահ, տառապանք կտեսնի։

Հենց այդ պահին որդիս զանգեց Ստեփանակերտից՝ ասելով, ի՞նչ եք նստել այդտեղ, եկեք Ստեփանակերտ։ Ինքն ու կինը ոստիկանության ծառայողներ էին, պետք է շտապ գնային ծառայության։ Ամուսնուս հետ գնացինք Ստեփանակերտ, որ մեր թոռնիկներին տիրություն անենք։ Կարծում էինք մի քանի օր կտևի, ինչպես 2016-ին։ Սակայն այն ձգվեց 44 օր։ Պատերազմի ողջ ընթացքում ես գտնվում էի Ստեփանակերտում և միայն նոյեմբերի 6-ին դուրս եկա Արցախից։

44-օրյա պատերազմը, իհարկե, շատ-շատերի հետ միասին տարավ նաև իմ թանկագին եղբորորդուն՝ Արտակին։ Նա մեծ հավատով էր լցված։ Վերջին անգամ երբ տեսա նրան, հավատացնում էր, որ հաղթանակը մերն է լինելու։ Ասում էր՝ թշնամին չի կարող մեզ հաղթել։ Բայց արի ու տես, որ էն գլխից էլ պատերազմի ելքը որոշված էր։ 44-րյա պատերազմում մեր գյուղից նահատակվել են 5 հոգի, որոնցից 4-ը իմ աշակերտներն էին։ Մեկն ընտանիքի մինուճար զավակ էր։ 2020-ից հետո նրանց ընտանիքում տղա ծնվեց ու կրում է հերոս եղբոր անունը։

Նոյեմբերի 6-ին եղբորս կնոջ հետ եկանք Հայաստան ու մինչև նոյեմբերի 28-ը մնացինք այստեղ։ Ոչ մի երկմտություն չկար, որ պետք է հետ վերադառնալ, տեր կանգնել մեր հողին։ Չնայած կնքվել էր ահավոր պայմանագիրը, և գիտեինք, որ արդեն չկար Արցախի զգալի մասը, բայց այնուամենայնիվ հույս, հավատ կար, որ այս անգամ գոնե աշխարհը խուլ ու համր չի մնա։ Եկանք, լծվեցինք աշխատանքի։ Շարունակում էինք արարել, գյուղում մարդիկ տները նորից վերանորոգում էին, ավելի մեծ եռանդով զբաղվում գյուղատնտեսությամբ, ապրում հուսյով ու հավատով։

Շրջափակում, նորից պատերազմ ու տեղահանություն

-Երբ Արցախը հայտնվեց շրջափակման մեջ, ես չէի կորցնում լավատեսությունս։ Հավատացած էի, որ կբացվի կյանքի ճանապարհը, մտածելով՝ մեր ժողովուրդը ո՞ր մեղքի համար պետք է շարունակի տառապել։ Իհարկե, շրջափակումը ծանր է անդրադարձել արցախցիների վրա։ Չկար մի ընտանիք (խոսքը հասարակ մարդկանց մասին է), որ այդ ահավոր երևույթը չզգար իր մաշկի վրա։

Ճիշտ է, թոշակի անցնելուց հետո ամուսնուս հետ տեղափոխվել ու ապրում էինք Ստեփանակերտում, սակայն շարունակում էինք գյուղում զբաղվել գյուղատնտեսական աշխատանքներով, ապահովված էինք գյուղմթերքով։ Մսի, կաթնամթերքի, որոշ տեսակի բանջարեղենի խնդիր չկար, սակայն իսպառ բացակայում էին երեխաների սիրած քաղցրավենիքները։ Մենք զգում էինք, որ այս շրջափակումն ազդել է երեխաների հոգեբանության վրա։ Ինչքան էլ քաղցրավենիք էին ուզում ուտել, միևնույն ժամանակ նրանք դարձել էին հասկացող, զուսպ։ Ծանր էր այդ ամենը տեսնելը։ Իսկ շրջափակման վերջն ավելի ահավոր էր։

Սկսվեց սեպտեմբերի 19-ի պատերազմը։ Թոռնիկներս սովորականի պես գնացել էին դպրոց, տղաս ու հարսս՝ ծառայության։ Ես տան գործեր էի անում ու սպասում, որ ուր որ է կհավաքվեն ճաշելու։ Որդիս, հարսս ու փոքր թոռնիկս տանն էին արդեն, երբ լսվեց առաջին պայթյունը։ Տղաս անմիջապես վազեց ծառայության։

Երեխաները շատ ծանր էին տանում, վախեցած էին։ Իջանք նկուղ։ Այդ ողջ ժամանակաընթացքում, երբ փորձում էի բացել դուռը՝ տեսնելու, թե ինչ է կատարվում դրսում, երեխաները չէին թողնում։ Նրանք չէին ուզում ձայն լսել։ Ամբողջ գիշեր չքնեցին։ Մեծ թոռս սթրեսից ջերմում էր։ Պատերազմն սկսվելու պահին նա դպրոցում էր և ինչպես հետո պարզվեց, մտածում էր, որ իր հետևից ոչ ոք երևի չի գնալու։ Դպրոցից մայրիկին նամակ էր ուղարկել՝ ես քեզ սիրում եմ, մնաս բարով։ Շատ նրբազգաց երեխա է։ Դպրոցից եկավ ու հասկացավ, որ միայնակ չէ, և ծնողը երբեք իր երեխային մենակ չի կարող թողնել։

Սեպտեմբերի 20-ին ասացին՝ զինադադար է։ Էլի էինք հավատում, որ կմնանք մեր հողում։ Ամուսինս գյուղից լոբի էր բերել։ Սկսեցի այն պահածոյացնելու ավանդական աշխատանքները։ Դրսում տեղադրված փայտե վառարանի վրա մեծ սիրով պատրաստեցի իմ պահածոները:

Սակայն լուրեր էին պտտվում, որ պետք է լքենք Արցախը։ Արդեն հնարավոր չէր մնալ․ փողոցներում կրակոցներ էին լսվում։ Ստեփանակերտի վերևի թաղամասերում ապաստանած մեր բարեկամներն ասում էին, որ թշնամու արձակած փամփուշտներն ընկնում են տան բակերը։

Ո՛չ, հնարավորր չէր մնալ, այլապես կկրկնվեր 1915 թվականն ու բոլորս սրի կքաշվեինք։ Սեպտեմբերի 25-ի առավոտյան որոշեցինք, որ պետք է դուրս գանք։ Տղաս չէր ուզում, սակայն տեղի տվեց կնոջ թախանձանքներին, և մենք ճանապարհ ընկանք։ Երկար ու դժվար ճանապարհ անցանք։ Մարդկանց էինք հանդիպում, ովքեր մարդկային կորուստենորվ էին հեռանում Արցախից։ Ճանապարհին մեր գյուղից մի կնոջ ևս հանդիպեցինք։ Նա առողջական խնդիրներ ուներ ու չկարողացավ դիմանալ, ճանապարհին մահացավ։

Մինչև Հակարին անցնելը մտածում էինք, որ տղամարդկանց թույլ չեն տա անցել․ ասում էին, ինչ որ ցուցակ կա։ Առաջինը տղայիս մեքենան հասավ Հակարի։ Չստուգեցին անգամ․ ընդամենը հարցրին՝ քանի՞ հոգի եք։ Իսկ երբ մեր մեքենան մոտեցավ, ամուսնուս տարան, նկարեցին և որոշ ժամանակ հետո բաց թողեցին։ Ճանապարհին լսեցինք պայթյունի մասին։ Իմացանք, որ մեր քեռու տղան ևս զոհ է դարձել։

Տիկին Լիանետան անցյալը սրտի մեջ պինդ պահած ցանկանում է շարունակել ապրել՝ ինչքան էլ դա դժվար լինի

-2023-ին նոր ցավ ապրեցինք, քանի որ եղբայրս՝ Դավիթը, գերության մեջ է։ Ես համոզված եմ՝ իմ եղբայրը որտեղ էլ լինի, պահում է հայի պատիվը։ Դավիթն ինձանից բավականին փոքր է, և  նա ինձ համար սոսկ եղբայր չէ, ասես ավագ զավակս լինի։ Մենք բոլորս հավատում ենք հրաշքի և սպասում, որ վերադառնան մեր բոլոր գերիները։

Ծանր եմ տանում, որ զոհված եղբորորդուս՝ Արտակի հետ կապված ահագին նկարներ էի հավաքել ու պահում էի իմ ստեղծագործական տետրի մեջ, որը, ցավոք, չեմ բերել իմ հետ, տանն են մնացել մեր մանկության ալբոմները։ Արցախում են մնացել նաև իմ գրքերը, որոնք հավաքել եմ ողջ կյանքիս ընթացքում։

Անկախ ամեն ինչից՝ մենք պարտավոր ենք ապրել։ Հաջողությամբ աշխատանք եմ գտել ու համոզվել, որ այնքան էլ դժվար չի աշխատանք գտնել։ Որովհետև այստեղ համոզվել են, որ արցախցին պատասխանատու և իր գործին նվիրված մարդ է ու ամեն տեղ կարդարացնի իրեն։ Ցավալին միայն այն է, որ մի տեսակ անտարբերությամբ են նայում մեր ցավին։ Երբեմն այնպիսի անհեթեթ հարցեր են տալիս, որ պատասխանելն անգամ վիրավորական է։

Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ