Step1.am-ի զրուցակիցն է «Մոդուս Վիվենդի» կենտրոնի ղեկավար Արա Պապյանը։
-Պարոն Պապյան, Ադրբեջանը Նախիջեւանի սահմանադրությունից հանեց Կարսի եւ Մոսկվայի պայմանագրերի մասին հիշատակումները։ Փաստացի ի՞նչ տեղի ունեցավ, Նախիջեւանի բռնազավթո՞ւմ։
-Սա այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» կայացման հետեւանք է, ինչը նշանակում է, ինչպես իրենք են համարում, Ադրբեջանի երկու հատվածների միացում։ Եթե ուշադրություն դարձնեք, Թրամփի երաշխավորությամբ Փաշինյանի եւ Ալիեւի ստորագրած փաստաթղթի մեջ ասվում է՝ «Ադրբեջանը եւ իրեն պատկանող Նախիջեւանի ինքնավար հանրապետությունը»։ Հիմա տեղի է ունեցել ոչ միայն Մոսկվայի եւ Կարսի պայմանագրերի որտնահարում (թեեւ ըստ էության դրանք անօրինական են), տեղի է ունեցել նաեւ օգոստոսի 8-ի փաստաթղթի ոտնահարում։ Այդ փաստաթղթում հստակ նշված է Նախիջեւանի ինքնավարությունը։ Սա ցույց է տալիս, որ Ալիեւի խոսքին վստահել չի լինի, իրենք գնում են իրենց պանթուրքական եւ պանթուրանական ծրագրի իրականացմանը։
Հասկանում են, որ հիմա Նիկոլ Փաշինյանից արդեն միջանցքի հարցում ստացել են ամեն ինչ, թեեւ անգամ ամենավատ փաստաթղթով, որը նոյեմբերի 9-ի փաստաթուղթն էր, միջանցքի կարգավիճակ պետք է ունենար միայն Լաչինի միջանցքը։ Բայց անցավ մի քանի տարի, մենք ունենք հակառակը՝ չունենք Լաչինի միջանցք, ունենք Զանգեզուրի միջանցք։ Սա այն է, ինչ ասել ենք՝ կարեւորը պետությունների խորքային մտադրություններն են, ոչ թե հայտարարությունները։ Այո, իրենք իրենց ծրագիրը շարունակում են, եւ գնալով մեր վիճակը վատանալու է։
-ԱՄՆ փոխնախագահի այցը ի՞նչ ցույց տվեց, Վենսը եւս Նախիջեւանը Ադրբեջանի մաս անվանեց, սա ի՞նչ է նշանակում, ԱՄՆ-ն համաձայնությունը կա՞ այս հարցում։
-Օգոստոսի 8-ի փաստաթղթում հիշատակված է Նախիջեւանը, բայց այտեղ ինքնավարություն է նշված։ Հարցը հետեւյալն է՝ Ամերիկան չի հանդիսանում ոչ Մոսկվայի, ոչ էլ Կարսի պայմանագրերի մաս, հետեւաբար, ինքը որեւէ պարտավորություն չունի, ինչպես ուզենա, այնպես կանվանի։ Հիշեցնեմ, որ Նախիջեւանը Կարսի պայմանագրով է որպես պորտեկտորատ տրվել Ադրբեջանին։ Հարցը հետեւյալն է՝ եթե Հայաստանը գտնում է, որ Կարսի պայմանագիրն ուժի մեջ է, ուրեմն Հայաստանն էլ պետք է առաջին հերթին այս հարցը բարձրացնի։ Հայաստանն էր, որ պետք է բողոքեր, բայց Հայաստանը չի բողոքել։ Եվ սա շատ վատ է, որովհետեւ միջազգային իրավունքի մեջ գոյություն ունի էստոպեն հասկացությունը, դա այն է, երբ դու քո գործունեությամբ կամ անգործությամբ համաձայնել ես ստեղծված իրավիճակին։ Վաղը, եթե անգամ մենք այս հարցը բարձրացնենք եւ Արդբեջանին մեղադրենք այդ փաստաթղթերի ոտնահարման հարցում, ինքը կասի՝ ձեր պետությունն իր անգործությամբ լրիվ համաձայնել է մեզ հետ։ Հետեւաբար, սպասել, որ ԱՄՆ-ն ավելի շատ պետք է պաշտպանի Հայաստանի շահերը, քան Հայաստանի հարկատուների հաշվին ապրող ՀՀ իշխանությունը, սխալ է։
–Նիկոլ Փաշինյանն օրերս հայտարարեց, որ ԹՐԻՓՓ-ի շրջանակներում որոշ երկրներ պնդում են, որ երկաթուղային ճանապարհը պետք է շրջանցի Հայաստանը։ Ի՞նչ է նշանակում սա՝ ԹՐԻՓՓ-ն իրականում ՀՀ ապարշրջափակման ու զարգացման մասի՞ն չէ, ինչպես փորձում են ներկայնացնել ՀՀ իշխանությունները։
-Ես ինքս բազմիցս ասել եմ՝ ԹՐԻՓՓ-ն ի՞նչ կապ ունի Հայաստանի ապաշրջափակման հետ։ ԹՐԻՓՓ-ը Ադրբեջանի մի մասը անխափան միջանցքով կապում է մյուս մասի հետ։ Մենք անգամ մուտք չունենք այդ տարածք, այսինքն՝ այդ տարածքը մեզանից օտարվել է մի միջազգային ընկերության, որի մեջ Հայաստանն ընդամենը 26 տոկոս բաժնեմաս ունի։ ԹՐԻՓՓ-ը ոչ քաղաքական, ոչ տնտեսական, ոչ ռազմական առումով մեզ համար նպաստավոր չէ այս պայմաններում։ ԹՐԻՓՓ-ն իմաստ կունենար, եթե այդ երկաթուղին Նախիջեւանով, Սադարակով, Մասիսով, Գյումրիով միանար Կարսին։ Այդ դեպքում այդ երկաթուղին ինչ-որ չափով կլիներ եկամտաբեր։ Իհարկե, Ռուսաստանը ձախողել է երակթուղու կառավարումը, բայց հիմա, անկախ նրանից, թե ով կկառավարի այդ երկաթուղին, այն ոչ եկմատաբեր է լինելու, որովհետեւ Ադրբեջանն ու Թուրքիան ի սկզբանե նպատակ չունեին Հայաստանի տարածքով լուրջ բեռնափոխադրում կազմակերպել։ Իրենք օգոստոսի 8-ից օրեր անց սկսեցին Նախիջեւան-Իգդիր-Կարս երկաթուղու կառուցումը։ Իրենք շրջանցելու են Հայաստանը, Հայաստանի տարածքով միայն 42 կմ ճանապարհն է անցնելու, որից Հայաստանը տարեկան ընդամենը 2-3 մլն դոլար փող է ստանալու։ Դա չնչին գումար է։ Իրենք ոչ միայ Հայաստանի տարածքով երկաթուղին չեն օգտագործելու, ավելին, իրենք նաեւ մեզ չեն տալու համարժեք փոխադրման հնարավորություն՝ Երասխից Ջուլֆայով դեպի Իրան։
Այսինքն՝ տեղի ունցավ այն, ինչը հաճախ է տեղի ունենում՝ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարում է մի բան, վերջում տեղի է ունենում տրամագծորեն դրա հակառակը։ ԹՐԻՓՓ-ը բերելու է Հայաստանի էլ ավելի շրջափակմանը։ Այո, սուվերենիտետը պահպանվում է, այսինքն՝ այդ 42 կմ-ոց հատվածը ՀՀ տարածք է, բայց 100 տարով տրված է ինչ-որ մի կազմակերպության, որի բաժնետոմսերը վաճառքի ենթակա են։ Եվ մենք անգամ չգիտենք, թե ովքեր են լինելու այդ ներդրողները։
–Տեղեկություն եղավ, որ ամերիկյան կողմը ներդրումների հարցով բանակցում է ադրբեջանցիների հետ։
-Այո, դրանք շատ հավաստի տեղեկություններ են։ Հավանաբար ամերիկյան Black Rock խոշոր ներդրումային ընկերությունն է լինելու ներդրողը, եւ տեղեկություն կա, որ Black Rock-ն արդեն իսկ բանակցում է Ադրբեջանի հետ։ Վերջը հանգելու է նրան, որ Արդբեջանն ու Թուրքիան Հայաստանից ավելի շատ բաժնոտոմսեր են ունենալու ԹՐԻՓՓ-ում։ ԱԺԲ-ն ի սկզբանե գրավոր հայտարարություն էր տարածել, որ այդ ամբողջը իմաստ կունենա, եթե մենք գոնե Նախիջեւանի վրայով ստանանք համարժեք անխափան փոխադրման իրավունք։ Քանի դեռ դա որեւէ տեղ ամրագրված չէ, հիմա տեսնում ենք, որ հակառակն է տեղի ունենում՝ Նախիջեւանի կարգավիճակը փոխելով՝ Ադրբեջանը դնում է ուղիղ կառավարման տակ։ Այսինքն՝ մենք ունենք մի վիճակ, որ Ադրբեջանը ստացավ այն, ինչ ուզում էր՝ անխափան միջանցք Հայաստանի տարածքով, իսկ Հայաստանը ոչինչ չստացավ։ Փոխարենը Նիկոլ Փաշինյանը ստացավ հնարավորություն՝ ընտրությունների ժամանակ հերթական կուտը տալու սեփական ժողովրդին, իսկ ժողովուրդն էլ այդ կուտը հաճույքով ուտելու է։
-Այս ամենը կանխելու համար, օրինակ, ձեր քաղաքական ուժն ինչ-որ քայլեր անո՞ւմ է։
-Մինչ այս էլ մենք եւ մեր լոբբիստները նույն Վենսի գրասենյակի հետ հսկայական նամակրգություն ու կապեր ենք հաստատել։ Բայց ուժներս չպատեց ինչ-որ հարց լուծելու, որովհետեւ մյուս կողմում պետությունն է իր անսպառ միջոցներով։ Մենք լոբբինգ են անում՝ ամերիկացիներին բացատրելու իրականությունը, Նիկոլը եւ դեսպանատան, եւ մյուս ռեսուրսներով տասնապատիկ ավելին է անում։ Իսկ մյուս քաղաքական ուժերն էլ այս հարցերով ոչինչ չեն անում, զբաղված են ներքին գզվռտոցով։