Մարատ Մեհրաբյանի ընտանիքը Ստեփանակերտ քաղաքից է տեղահանվել։ Ինչպես բռնատեղահանված արցախցիներից շատերը, նրանք ևս բռնել են արտագաղթի ճանապարհն ու հասել հեռավոր Ֆրանսիա։ 2025 թվականի օգոստոսից արցախցի ընտանիքը բնակություն է հաստատել Ֆրանսիայի Նանտ քաղաքի մերձակա բնակավայրերից մեկում։ Ինչպես Արցախում և Հայաստանում, այնպես էլ նոր բնակավայրում Մեհրաբյաններն զբաղվում են սիրած գործով՝ գյուղատնտեսական աշխատանքներով։

– Հողագործությամբ սկսել եմ զբաղվել 2022 թվականից։ Երբ Արցախը հայտնվեց շրջափակման մեջ, ես հասկացա, որ պետք է հույսս դնեմ իմ վրա ու ինչ-որ բան ձեռնարկեմ։

Ասկերանի շրջանի Այգեստանի վարչական տարածքում մոտ 6000 քառ․ մետր հողատարածքի վրա սկսեցի իրականացնել գյուղատնտեսական աշխատանքներ։

Առաջին անգամն էի նման գործունեություն ծավալում, ցանքսը բարեհաջող էր։ Արդեն վաղահաս բերքը պիտի հավաքեի, երբ 2023 թվականի հունիսին կարկուտն ու սելավները միանգամից գետնին հավասարեցրին ընտանիքիս տքնաջան աշխատանքը։ Մենք չվհատվեցինք ու նորից սկսեցինք կռիվ տալ հողի հետ, ստեղծել․․․ Սակայն դա ևս կարճ տևեց։ Արցախը բռնատեղահանվեց, արցախցիները սփռվեցին աշխարհով մեկ։

Մենք հաստատվել էինք Արարատի մարզի Արտաշատ քաղաքում, որտեղ նորից կցվեցի հողագործությանը։  Շուրջ մեկուկես հա հողատարածքի վրա աճեցնում էի տարբեր տեսակի բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Հողը շատ բերրի էր, ու կային բոլոր բարենպաստ պայմանները լավ բերք ստանալու համար։ Որոշակի փորձ ունեի արդեն։ Առատ բերք ստացանք, սակայն չէինք կարողանում իրացնել, ու դա հուսահատեցրեց մեզ։ Ամեն առավոտ, ժամը 5-ին ամբողջ ընտանիքով գնում էինք աշխատում, հավաքում բերքը, որից հետո երեխաները գնում էին դպրոց։ Մի տեսակ ծանր էի տանում, որ մեր չարչարանքն արդյունք չէր տալիս, առանձնապես, երբ այդ գործի մասնակիցն էին դպրոցահասակ երեխաներս ։

Մեհրաբյանները մեծ դժվարությամբ են որոշել արտագաղթել Հայաստանից

 -Իհարկե, որոշում կայացնելը ծանր էր մեզ համար, բայց, ցավոք, մեր իսկ հայրենիքում մենք չկարողացանք գտնել մեզ։ Արտագաղթելու մեր ամենամեծ պատճառն Արցախի անձնագրից հրաժարվելն էր։ Գուցե ինձ քննադատեն շատերը, բայց ես չկարողացա գնալ այդ քայլին։ Ես հայ եմ ու Հայաստանում էի ապրում (իհարկե, ոչ իմ կամքով էի տեղահանվել իմ տնից), ուստի ինչո՞ւ պետք է ՀՀ քաղաքացիություն ստանամ, եթե արդեն իսկ ունեմ նույն կապույտ անձնագիրը։ Դե, արդեն իսկ պարզ է, եթե քաղաքացի չես, ուրեմն կայուն աշխատանք ևս չես կարող ունենալ։

Մեր սեփական արտադրանքը չէինք կարողանում վաճառել, որ գոնե դրանով ապրենք։ Ես ինձ օտար էի զգում իմ հայրենիքում։ Մեր արտադրանքը տանում էինք «Մեյմանդար» առևտրի շուկա, սակայն եթե արցախցիներ, կամ ծանոթներ չէին գալիս, ապա մեր արտադրանքը չէր վաճառվում։ Այդ ջոկողությունը ինձ կոտրում էր։ Միաժամանակ չէի կարող տանել արցախցիներիս հանդեպ անարդար վերաբերմունքը՝ ինչո՞ւ եք եկել, մնայիք ու կռվեիք, գնացեք ձեր Արցախը, ո՞վ է ձեզ այստեղ պահում և այլն․․․ Արցախցիներիս հանդեպ մի տեսակ վանում կար մարդկանց մեջ, որի պատճառն այդպես էլ չեմ հասկանում։ Ես գիտակցում եմ, որ պետք էր ինտեգրվել, մերվել բոլորի հետ, բայց չկարողացա և տեղահանությունից մոտ 2 տարի անց արտագաղթեցինք Հայաստանից։

Մեհրաբյանները փորձում են հարմարվել նոր բնակավայրին։ Այսօր նրանց շրջապատում միայն ֆրանսիացիներ են․ ոչ մի հայկական ընտանիք չկա

-Դժվար է անշուշտ, սակայն մենք պետք է հաղթահարենք այս փորձությունը։ Երեխաներն արդեն տիրապետում են ֆրանսերենին։ Ես և կինս դեռևս սովորում ենք։ Բարեբախտաբար գտնվել են մարդիկ, ովքեր մեզ մի փոքր հողակտոր են տրամադրել․ զբաղվում ենք նաև հողի մշակմամբ։ Բնությունն Արցախի բնության պես է։ Ամեն ինչ աճում է այստեղ՝ մոշ, զկեռ, հոն, ընկույզ․․․ Երբեմն ինձ թվում է, թե ես Արցախում եմ՝ անընդհատ համեմատությունների մեջ եմ, ու դա ինձ հանգստացնում է։ Մեր տան դիմաց մեծ ու գեղեցիկ մի եղևնի կա, որին նայելով, ինձ թվում է, թե Ստեփանակերտի «Պիտաչոկում» եմ․ հենց այդպես էլ ասում եմ ընկերներիս, որ հաճախակի զանգում են ինձ։ Իհարկե, կարոտն անտանելի է։ Ապրում ենք Արցախի հուշերով ու հետվերադարձի հույսով։ Չգիտեմ՝ վաղն ի՞նչ է լինելու, կյանքն այնքա՜ն անկանխատեսելի է, բայց ուզում եմ, որ բոլորը հաջողությունների մեջ լինեն և փորձեն գտնել իրենց, թեև դա չափազանց դժվար է։

Մարատն ապրիլյան քառօրյա, Արցախյան 44-օրյա և 2023 թվականի սեմտեբերի 19-ի պատերազմների մասնակից է։ Մարտական դիրքերում էր, երբ սկսվեցին թշնամու առաջին հրետակոծությունները։ Նա ողջ մնաց, բայց ընկերներից շատերը զոհվեցին, տղաների կորուստը մեծ ցավ է Մարատի համար։

Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ

«ՔՈՉԱՐԻ Ազգային վերածնունդ և ազգի զարթոնք» կուսակցության առաջնորդ Արտակ Սարգսյանն իր տեսակետներն է հայտնել տարածաշրջանային խնդիրների լուծման վերաբերյալ news.am-ին տված հարցազրույցում։

ՀՀ կառավարության և համակարգային ընդդիմության միջև նախանձելի միաձայնության ֆոնին, որոնք երկուսն էլ խոսում են տարածաշրջանային հարաբերությունների վերաբերյալ 2020-2025 թվականներին ձեռք բերված համաձայնագրերը վերանայելուց հրաժարվելու մասին, Արտակ Սարգսյանն ասում է, որ ստորագրված փաստաթղթերը պարզապես մտադրության հռչակագրեր են, որոնք կարող են չկատարվել։

Ադրբեջանի հռետորաբանությունը մնում է անփոփոխ, այդ թվում՝ 300,000 ադրբեջանցիների Հայաստանում բնակեցնելու մտադրության վերաբերյալ։ «Եթե ոչ նրանք, ապա նրանց երեխաները կծառայեն հայկական բանակում, և այն կդառնա ադրբեջանական։ Հետևաբար, մենք չենք հավատում այս խաղաղության բանաձևին», – ասել է Արտակ Սարգսյանն։

Մենք խաղաղություն կկառուցենք միայն մեկ ճանապարհով՝ լուծարելով Ադրբեջանը, որը մենք չենք ճանաչում որպես պետություն, և կհասնենք այս արհեստական ​​կազմավորման վերացմանը, որպեսզի այնտեղ բնակվող բնիկ ժողովուրդները կարողանան ապրել համադաշնության մեջ։ «Մենք համագործակցում ենք այդ ազգերի վտարանդի կառավարությունների հետ, ովքեր կնախընտրեին ապրել Հայաստանի հետ, այլ ոչ թե Ալիևի ռեժիմի», – նշել է ընտրարշավի մասնակիցը։

Համագործակցության վեկտորի վերաբերյալ Սարգսյանն ասաց, որ ներկայիս կառավարությունը չի փոխել ՀՀ 30-ամյա ուղղությունը և շարունակում է կենտրոնանալ հյուսիսի վրա։ «Մենք ուզում ենք, որ Հայաստանը հրաժարվի բևեռացումից և դառնա Սինգապուրի նման երկիր։ Մեր դաշնակիցները կարող են լինել նրանք, որոնց շահերը համընկնում են մեր շահերի հետ։ Մենք հիմա դաշնակիցներ չունենք, քանի որ Հայաստանը ներկայացնում է ուրիշների շահերը, այլ ոչ թե իր սեփականը», – նշեց Սարգսյանը։

Ալիևի ժարգոնով մենք ռևանշիստներ ենք, չնայած դա ճիշտ չէ. մենք պետականամետ և հայամետ ուժ ենք։ Ներկայումս քաղաքական դաշտը կամ ռուսամետ է, կամ արևմտամետ, և ավելի լավ կլինի հետաձգել ընտրությունները մինչև առողջ մթնոլորտի ստեղծումը։ Սակայն եթե բևեռացումը շարունակվի, երկու կողմերն էլ արյուն կթափեն, ասում է Արտակ Սարգսյանն։ Նա չի բացառում, որ ընտրություններից հետո կոալիցիա և կառավարություն չի ձևավորվի, և որ կհետևի երկրորդ փուլ։

ՀՀ փաստաբանների պալատի փաստաբան, արցախցի Անուշ Շահրամանյանի և իրավաբանական ֆակուլտետի ուսանող Գուրգեն Սողոմոնյանի «Իրացրու իրավունքդ» նախագիծը «Մարդու իրավունքները փախստականների հետ և նրանց համար» ծրագրի մաս է կազմում: Այն իրականացվում է Եվրոպական միության ֆինանսավորմամբ՝ Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի, Փախստականների հարցերով էստոնական խորհրդի, Commit Global-ի և «Ընդդեմ կանանց նկատմամբ բռնության» կոալիցիայի կողմից:

2025 թվականի դեկտեմբերից մեկնարկած այս 6-ամսյա ծրագրի շրջանակներում իրականացվել է ծավալուն աշխատանք. անցկացվել է 4 հանդիպում Երևանում և 6-ը՝ մարզերում, որոնց մասնակցել են շուրջ 200 բռնի տեղահանված անձ:

Փաստաբանն աջակցություն է ցուցաբերել արցախցիներին բազմաբնույթ իրավական հարցերով, հատկապես՝ բնակարանային ապահովման պետական աջակցության հավաստագրերի ստացման խոչընդոտների վերացման ուղղությամբ: Աշխատանքները ներառել են ՀՀ քաղաքացիության ընդունման, փաստաթղթերի վերականգնման, շահառու ճանաչվելու և առցանց դիմումների լրացման հարցերը:

Բացի այդ, 2023թ. սեպտեմբերի 25-ի պայթյունի հետևանքով անհայտ կորածների ընտանիքների անունից ներկայացվել են դատական հայցեր՝ անձանց անհայտ բացակայող ճանաչելու համար, որպեսզի ընտանիքները հնարավորություն ստանան օգտվել պետական աջակցության ծրագրերից:

Նախագիծը կավարտվի մայիսին. վերջին հանդիպումը նախատեսված է մայիսի 23-ին, որի ժամանակ կտրամադրվի թեմատիկ խորհրդատվություն բնակարանային հավաստագրերի հետ կապված հրատապ հարցերով:

Ծրագրի շրջանակներում դիմողներն ուղղորդվում են ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի (ՄԱԿ ՓԳՀ) և Փաստաբանների պալատի «Իրավաբանական աջակցություն բռնի տեղահանված անձանց» համատեղ ծրագիր, որով հատուցվում են ծննդյան գրանցման և իրավաբանական նշանակություն ունեցող այլ փաստերի նոտարական կարգով հաստատման վճարները:

Օրերս Եվրոպայի օրվա առիթով կազմակերպված միջոցառման ժամանակ Անուշ Շահրամանյանը ներկայացրել է նաև ՄԱԿ ՓԳՀ-ի և Փաստաբանների պալատի՝ 2024թ. մարտից գործող ծրագիրը: Ըստ փաստաբանի՝ այս ծրագիրը հնարավորություն է տվել մատուցել անվճար որակյալ իրավաբանական օգնություն հարյուրավոր տեղահանվածների՝ դատական կարգով լուծելով կենսաթոշակների նշանակման, ստաժի հաստատման, կորցրած փաստաթղթերի վերականգնման և աջակցության միջոցառումների շահառու ճանաչվելու հարցերը: Արդյունքում՝ կառավարությունից տասնյակ միլիոնավոր դրամներ են գանձվել հօգուտ տեղահանված անձանց և ներկայացվել են առաջարկներ՝ տեղահանված անձանց վերաբերող իրավական ակտերի բարելավման նպատակով: «Իրավաբանական աջակցություն բռնի տեղահանված անձանց» ծրագիրը շարունակում է իր ակտիվ գործունեությունը:

Անվճար փաստաբանական ծառայություններից օգտվելու համար կարող եք զանգահարել 033 600 714 հեռախոսահամարով կամ այցելել ՀՀ փաստաբանների պալատ (հասցե՝ ք. Երևան, Զաքյան 7, 2-րդ հարկ):

Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ