Անհրաժեշտություն չկա ապացուցել, որ Ռուսաստանը, նաև այլ հարևան կամ «բարեկամ երկրները» բացահայտ միջամտում են Հայաստանի ներքին գործերին։ Երրորդ Հանրապետության պատմության բոլոր շրջադարձային պահերի՝ 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ի, 2008 թվականի մարտի 1-ի, 2018 թվականի գարնանային հեղափոխության թելերը տանում են դեպի արտաքին ուժեր։ Ռահվիրաները ասել են, որ քանի դեռ Ռուսաստանը գոյություն ունի, հոկտեմբերի 27-ի խորհրդարանում սպանդը և մարտի 1-ի արյունալի բախումները կմնան չբացահատված։ Իսկ Մարիա Զախարովայի արձագանքը 2018 թվականի գարնանային «մերժիև Սերժին» իրադարձություններին՝ «վերջապես կազատվենք այս կառավարությունից», նույնպես մատնանշում է 2018 թվականի հեղափոխության կարևոր շահառուներից մեկին։
Վերջին ութ տարիների ընթացքում Ռուսաստանի ներկայությունը Հայաստանում ոչ միայն չի նվազել, այլև աճել է։ 2020 թվականի նոյեմբերին ռուսական զորքերը 1991 թվականից ի վեր առաջին անգամ հայտնվեցին Արցախում։ 2024 թվականին՝ Արցախի լիակատար հայաթափումից և օկուպացումից հետո ռուս գեներալը իր թուրք գործընկերոջը զեկուցեց, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի ջանքերի շնորհիվ «վերջապես խաղաղություն է հաստատվել Ղարաբաղի հողում»։ Չմոռանանք, որ ներկայիս Հայաստանի խորհրդարանը հաճախ անվանում են «Կոպիրկինի խորհրդարան»։
Չնայած իշխող կուսակցության՝ «Ռուսաստանից եկող հիբրիդային սպառնալիքին» հակազդելու “քաղաքականությանը”, և այս նպատակով ԵՄ-ից ֆինանսավորում ստանալուն, Ռուսաստանի «ականջները» երևում են Հայաստանում տեղի ունեցող բազմաթիվ գործողություններում: Ռուսաստանը չի կարող թույլ տալ, որ 2020-2023 թվականների Արցախում պատերազմի արդյունքները չեղարկվեն կամ Հայաստանը դուրս գա խորհրդային սահմաններից: Հետևաբար, Մոսկվան, այլ դերակատարների հետ միասին, կանի ամնեն ինչ՝ կանխելու համար ազգային համախմբումը և դիմադրությունը Հայաստանում։
Երեկ կառավարության պաշտոնյաները հրապարակեցին գաղտնի ռուսական արխիվներից փաստաթղթեր, որոնք իբր վկայում են Նարեկ Կարապետյանի Ռուսաստանի քաղաքացիության և Սամվել Կարապետյանի նախկին աշխատանքի մասին Ռուսաստանի ԱԴԾ-ում: Կարապետյաններն արդեն հերքել են այս տեղեկատվությունը, բայց չեն պահանջե պատասխան, թե ինչպես են իշխանությունները հասանելիություն ստացել գաղտնի ռուսական արխիվներին։ Ի դեպ այսօր Մարիա Զախարովան ասել է, որ Արևմուտքը սխալվում է, Ռուսաստանին մեղադրելով Փաշինյանի դեմ աշխատելու համար։ Կարծես նա ասում է, որ Փաշինյանի դեմ չեն նրանք աշխատում։
Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի իշխանություններին տեղեկատվություն «մատակարարելու» բազմաթիվ այլ դեպքեր են եղել: Օրինակ՝ 2022 թվականին հայկական ինտերնետը պայթեց «հայտնի գործչի սպանության համար Արցախից ժամանած» խմբի ձերբակալության մասին լուրերով։ Ավելի ուշ պարզվեց, որ ոչ միա «ահաբեկիչ» չկան, իսկ տեղեկատվությունը Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայությանը փոխանցվել էր ռուս զինվորների կողմից, որոնց դուր չեն եկել Շուշիի մոտով անցնող մեքենաներից մեկում գտնվող մարդիկ։ Իշխանությունները հմտորեն օգտագործեցին այս տեղեկատվությունն իրենց օգտին՝ ստեղծելով տպավորություն, որ Հայաստանի քաղաքացիների համար ֆիզիկական սպառնալիք է գալիս արցախցիներից և պոտենցիալ «ռևանշիստներից»։
Ցանկը կարելի է անվերջ թվարկել, օրինակ՝ հայ գեներալների 2021 թվականի հունվարի նամակը, որը Փաշինյանը անմիջապես բնութագրեց որպես «ռազմական հեղաշրջման փորձ», ստացավ արտաքին երաշխիքներ և միայն դրանից հետո նշանակեց արտահերթ ընտրություններ հունիսին։
Նման պատմություններից շատերը արագ մոռացվեցին։ Օրինակ՝ ոչ ոք այդպես էլ պատասխանատվության չենթարկվեց «ռազմական հեղաշրջման» համար, ինչպես նաև չապացուցվեց Բագրատ Սրբազանի և ուրիշների կողմից «տերորիստական ակտերի նախապատրաստումը», չնայած իշխանությունները սա օգտագործեցին որպես քողարկում Տավուշի կասկածելի սահմանազատման համար։
Նմանապես, բառացիորեն մեկ ժամ անց մոռացվեց Նիկոլ Փաշինյանին Արցախի բարբառով սպառնացող մարդկանց պատկերող տեսանյութի պատմությունը։ Պարզվում է, որ այս տեսանյութի վերաբերյալ քրեական հետաքննություն է սկսվել, բայց որևէ քննչական գործողություն չի ձեռնարկվել։ Եվ քիչ հավանական է, որ տեսանյութի հեղինակը, որը կարող է աշխատել Ռուսաստանում կամ այլ երկրներում գործող ֆեյքերի ֆերմաներում, երբևէ բացահայտվի։
Նման տեղեկատվությունը ծառայում է Հայաստանում քաղաքականապես ակտիվ քաղաքացիների չեզոքացման համար հիմք: Մասնավորապես, ինչպես նշված է ՀՔԱ Վանաձորի գրասենյակի հայտարարության մեջ, մայիսի 19-ին Արցախի հեղափոխական կուսակցության առաջնորդ Արթուր Օսիպյանի կալանավորումը անօրինական էր։
Գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցը կարծում է, որ Կրեմլը կփորձի ընտրությունների նախաշեմին Հայաստանում կիրառել փորձված մեթոդներ՝ առաջացնելով անկարգություններ: Իրավապահ մարմինների գործողությունները պետք է ուղղված լինեն ոչ թե կառավարությանը քննադատողների կամ օրինական քաղաքական հարցեր տվողների, այլ սադրողների և օրենքն ու իրավական նորմերը խախտողների դեմ: Մարդու իրավունքների պաշտպանները նշում են, որ իրավապահ մարմինների խտրական վերաբերմունքը, որոնք հրաժարվում են պատասխանատվության ենթարկել իշխող կուսակցության անդամներին իրավախախտումների համար, խաթարում է հանրային վստահությունը ընտրությունների ինստիտուտի նկատմամբ։
Սակայն սա ոչինչ չի փոխում. արագ մոռացվող ծանր հանցագործությունների մեղադրանքների արդեն սովոր ուղին ամրապնդում է իշխող կուսակցության հեղինակությունը, որն ունի լիակատար վերահսկողություն իրավապահ մարմինների նկատմամբ։
